Những suy tư của VĂN

Có khách từ Sài gòn lên, mang quà của Sung cho Thu và tôi, cô ta tên là Mai, toàn người cũng gầy guộc hơi giống cành Mai. Vừa xuống máy bay mà đến ngay nhà chúng tôi để quà khỏi hỏng thì cái tình bạn cũng phải đậm đà lắm chứ chẳng chơi.
Nhưng bạn là thế nào ? Chỉ bạn thôi ư ? Hay còn gì nữa ? Trong bức thư Sung viết "Em xin giới thiệu với anh chị, Mai là họa sĩ, bạn của em, nếu Mai có cần gì xin anh chị giúp Mai…" Đại khái như thế. Cô bạn cắt tóc hệt như con trai, không diêm dúa, không tô trét, làm giàu cho mấy gian hàng bán son phấn ở chợ Bến Thành, nhưng không có vẻ nam giới như những kẻ có bệnh thừa hormones đực. Cũng may, nếu không thì ra đường sẽ bị cảnh sát thổi còi bắt ngừng để xét giấy xem có hợp lệ quân dịch.
Sung cũng lạ đấy chứ. Cô bạn vừa ra khỏi nhà là bà vợ tôi đánh một tiếng thở dài nghe não nuột đến đứt ruột gan.
- Bộ trong xứ Việt Nam này chết hết đàn bà con gái rồi sao mà đi rơi vào cô này ?
Thu bảo thế. Đúng là giọng ác ôn ghen tị của đàn bà. Người ta đẹp hơn mình thì ghen cũng phải đi, người ta xấu thua mà cũng chẳng tiếc lời. Tôi không đồng ý với Thu nhưng có bao giờ chúng tôi đồng ý với nhau ở một điểm nào đâu. Mai có hai bàn tay rất nghệ sĩ, nhưng Thu lại cho đó là bàn tay của người lười không chịu làm việc nhà. Lâu lắm, vợ chồng tôi mới tìm ra được một đề tài để cãi, ngấy nhau đến nỗi không buồn cãi. Thu chê Mai lập dị, lẳng ngầm, người như thế sau này ai cưới về thì mạt.
Tự nhiên tôi cho sự bênh vực Mai là vui, Thu có nói gì tôi cũng cãi lại, tôi hỏi chỗ nào mà Thu cho là lẳng đâu.
- Cái miệng này, và con mắt mở thao láo, đấy mà không lẳng thì cho anh cứa đầu tôi đi !
Mình chẳng nhận thấy gì cả, đôi mắt hơi lạ, Thu nói tôi mới nhận thấy hôm sau lúc cô ta đến lấy quà về, Thu gửi cho Sung. Cô ta không nhắc đến Sung một cách bồng bột, Thu cũng cho là làm cao.
- Con gái thời buổi này thiếu đàn ông nên gặp đám nào tử tế là bố bảo cũng không nhả ra lại còn làm bộ không cần thiết, thấy mà gai mắt ! Thứ con gái gì mà quá hơn đàn ông, chẳng thùy mị tí nào !
Kể ra thì Mai bạo dạn thật, tôi chưa gặp cô nào tự nhiên và bạo dạn hơn, nhưng có phải cuộc sống ngày nay nên như thế chăng ? Tôi nhận thấy đó là một lối sống mới, cần nghiên cứu. Giản dị và giúp người đối thoại khỏi ngỡ ngàng. Không còn cái lối khách sáo giả dối của hồi trước.
Mình vừa chìa bao thuốc ra Mai đã đưa tay đón nhận, cử chỉ tự nhiên như khi đứa trẻ con thấy người lớn cầm chiếc kẹo. Không một lời nói thừa, hút thuốc cũng như trẻ con ăn kẹo. Lúc vào bàn ăn cơm cũng thế, tự nhiên giản dị mà không suồng sã, tuy biết rằng bên cạnh mình có con hổ cái đang ngồi rình để chỉ trích. Làm như Mai không cần chú ý đến những sự vặt vãnh.
Tôi hỏi sao Mai không chọn nghề nào khác mà lại chọn gì cái nghề ốm đói này. Nói rồi mới nhận thấy mình hớ hênh nhưng Mai không hề giận, còn giải thích một cách rất bình tĩnh :
- Không đến nỗi ốm đói đâu, bây giờ báo chí ra nhiều, nếu chịu khó vẽ mấy cái bìa hoặc chuyện ngắn nhăng nhít cũng đủ sống. Ngoài ra để dành thì giờ cho nghệ thuật.
Rồi Mai giảng cho tôi nghe cuộc sống cuồng nhiệt của nghệ sĩ khi đứng trước một tác phẩm của mình. Mai còn bảo rằng đây cũng là một thứ gia tài của bố để lại. Người con gái này nếu chỉ gặp đi ngoài đường thì chẳng ai chú ý - "chẳng ma nào thèm ngó tới", nói theo lời nhận xét của Thu. Nhưng khi nói chuyện với Mai rồi thì tất cả ma nào cũng muốn gặp lại. Tôi bắt đầu nhận thấy sự khôn ngoan của Sung.
Bên cạnh bà vợ tôi kiều diễm như cô tượng đứng chưng áo bày ở các tủ kính, cái đẹp của Thu nó hệt như tất cả các cô gái tên thế giới ngày nay, ai muốn tưởng tượng chỉ cần mở bất cứ một tờ báo thời trang hoặc báo phụ nữ ở bất cứ một nước nào… Cái môi em dày, con mắt em cong, cái mũi em thẳng, cái thân hình em tròn, mái tóc em dài… chỉ vài nét kỷ hà học là tả xong cái tấm nhan sắc ấy. Dầu cho nhà văn nhà thơ có tài hoa đến mấy cũng không đẻ ra thêm được một giòng nào. Hồi mới cưới nhau mỗi lúc ra đường được những cái nhìn chiêm ngưỡng đần độn của những kẻ kém thông minh tôi cũng thấy thơm lây mới dơ chứ ! Bây giờ thì hết rồi, con người mỗi ngày một tiến bộ hơn.
Giá Sung yêu Mai nhỉ, rồi hai người cưới nhau, tôi sẽ có một cô em gái độc đáo, ngày trước bố mẹ tôi sinh ra Sung mà chẳng hỏi ý kiến tôi, nếu hỏi thì tôi sẽ "còm măng" một đứa em gái. Sung thế mà coi bộ khôn hơn anh. Rút kinh nghiệm của anh, không thèm chạy theo nhan sắc.
Tôi hỏi Mai có tham vọng ra triển lãm ở ngoại quốc không ? Mai chỉ cười trả lời đùa lại :
- Nếu Mai đi ngoại quốc triển lãm thì sẽ cho anh đi theo làm nghề đóng đinh lên tường để treo tranh !
Chúng tôi cùng cười, Thu nguýt một cái, ý muốn nói sao mày dám láo với chồng bà. Thế đấy, thương yêu nhau thì không thương chứ ai động đến là có át xít vào mặt ngay. Đàn bà gì mà ghê !
Tôi hỏi thăm cô họa sĩ thích hoa gì ở Đà Lạt của chúng tôi, Mai bảo hoa phong lan, cô bé còn nói thêm rằng không phải vì bắt chước bố con ông Chamberlain của Anh Quốc đâu nhé, coi bộ Mai chịu khó sưu tẩm. Theo Thu thì tại nhờ trời bắt xấu nên mới có thì giờ ngồi nhà đọc sách. Tôi không nghĩ thế, yêu hoa mà tìm biết cả những người đồng chí với mình. Tự dưng tôi cũng đâm ra cảm thứ hoa ấy và nhận thấy mình quả là đần, sống ở Đà Lạt mà không yêu phong lan, phí của. Dân Sài gòn mua về chờ đợi cả năm không được nhìn thấy hoa nở một lần. Nhưng dàn ông khôn hay đần đều tại vợ, Thu không bao giờ mua phong lan về, kêu là hoa dại, hoa rừng. Từ nay tôi cố sưu tầm thật nhiều giống phong lan mới được, Mai sẽ hoan nghênh cái ý kiến này cho mà xem. Có những người mình giao thiệp hằng năm trời mà rồi chẳng mang lại một chất gì bổ ích cho cơ thể, cho tinh thần, trái lại…
Mai hẹn hè này sẽ lên Đà Lạt ở vài tháng để sửa soạn cuộc triển lãm, nghe mà vui. Sung cũng hẹn hè này lên với chúng tôi, nhà sẽ nhộn nhịp và cuộc sống bớt tẻ nhạt. Đời như được mở đèn, tôi không bi quan nữa. Đối với Thu tôi cũng bớt bực tức, hình như Thu cũng nhận thấy. Thu là đàn bà một nghìn phần trăm, tầm thường, chỉ được cái nhậy cảm, đánh hơi như chó săn. Nhõng nhẽo, lúc nào cũng tưởng là mình mang cái nhan sắc vào là như một vị thiên sứ xuống trần để ban phước lành và tất cả mọi người đều phải biết ơn. Thảo nào trong chữ Hán bất cứ cái tĩnh từ gì xấu như : hiềm nghi, gian xảo, mưu mô, nịnh hót, lười biếng, ganh ghét đều có mang bộ nữ. Tôi muốn thêm, nữ này là thứ nữ có tí nhan sắc mới đúng… Cái hạnh phúc lành mạnh của Sung đã giúp tôi trở nên lành mạnh theo rồi chăng ? Tôi có cảm giác như thế, cuộc sống rồi sẽ thay đổi…
Tội lỗi là gì ? Người ta nói nihều đến hai chữ ấy, nhưng thế nào là tội lỗi ? Theo tôi giải thích với tôi, thì tội lỗi là khi ta làm một việc gì trái với luân lý, trái với luật pháp… Nếu vậy thì tôi chưa bao giờ sa chân vào tội lỗi, tự hào như thế, nhưng phải ráng giữ gìn… Sinh trưởng trong một gia đình trung lưu, theo phái cổ, ông nội tôi là người vác cái nghiên cái bút chạy sau cùng trong cuộc rút binh của phái cổ. Hình ảnh ông đồ già mang búi tó trên đầu lom khom cúi xuống mảnh giấy hồng viết lên những giòng câu đối, ngày nay chỉ còn ở trong tưởng tượng của một số người mà thôi. Nhưng có phải tôi là kẻ còn lại được trông thấy cái hình ảnh ấy, cái giáng dấp ấy nên con người mới đâm ra lừng khừng đó chăng ? Mỗi ngày nghe mãi một câu "Hoàng kim mãnh doanh bất như giáo tử nhất kinh", đấy là một trong những câu mà ông nội tôi vẫn gào vào tai mẹ tôi. Theo thôi thì sách Hán thư viết cho cái thời buổi ấy chứ thời buổi này mà có hoàng kim mãnh doanh thì người ta đi một vòng thế giới về học được bao nhiêu là thứ. Trái lại giáo tử nhất kinh thì đời bây giờ sẽ trở nên vô dụng. Ngày xưa chỉ có tứ thư với ngũ kinh, ngày nay có bao nhiêu là sách phải đọc, phải hiểu biết… Điên đầu lên mất vì những phát kiến mới không theo kịp ấy chứ…

Những suy tư của THU

Nhưng từ một năm nay, từ hồi Sung về nghỉ kỳ hè trước tôi nhận thấy có một sự thay đổi rõ rệt. Những cuộc nói chuyện, những buổi đi chợ chung, Sung xách hộ giỏ cho tôi, cũng hành động ấy sao trước kia chẳng thấy gì lạ, gia đình nào chẳng thế, vì người làm không nuôi được thì chú em chồng đi chợ, giúp bà chị dâu mang giỏ thức ăn sáng là thường, nhất là đối với một đôi vợ chồng trẻ, có gì đâu. Vợ chồng trẻ, sao nghĩ đến chữ ấy tôi lạ nghe một cảm giác hồi hộp khó tả, tôi hơi xấu hổ, mà tôi bừng nóng… Có gì đâu, Sung vẫn là Sung… Nhưng trong cử chỉ của Sung chứa chất một niềm xót xa. Chỉ một cái nhìn nhau, một nụ cười hoặc một cái cau mặt rất nhẹ là tôi hiểu ngay, mỗi khi anh Văn gắt gỏng. Nhìn Sung là tôi không cần bực tức nữa, có Sung chia sẻ với tôi rồi.
Mỗi lần ba chúng tôi đi chơi, bao giờ tôi cũng được Sung săn sóc như người anh lớn săn sóc cô em gái bé, không còn gì êm dịu hơn. Trong khi đó thì Văn lầm lì đi trước một mình, không thèm nhìn ngoái lại một lần xem tôi có theo kịp, chân có dẫm phải gai hoặc vấp ngã vào bụi vào bờ nào không.
May có Sung đi cạnh, chúng tôi không cần và cũng không thấy đường dài hay ngắn, tôi biết vì lần nào Sung cũng bảo "đến nơi rồi sao" ? Chỉ có mấy chữ ấy đủ nói lên sự hòa âm của hai tâm hồn. Rừng thông thỉnh thoảng lại vang lên giọng cười của hai chúng tôi, Văn quay lại nhìn bằng đôi mắt ngạc nhiên lạnh lẽo.
Có lắm khi đi hơi xa thành thị, tôi chỉ mong được lạc đường, được rơi vào tay Việt Cộng, được họ bắt giữ vài hôm để nếm cái cuộc sống mới lạ. Nhưng liệu họ bắt chúng tôi rồi họ có cho chúng tôi ở chung một chỗ không ? Hay là mang Sung ra mà tra khảo. Cả hai bên đều bô bô lên rằng ta đây nhân đạo, ta đây vì dân, ta làm theo ý dân, sự thực hỏi họ xem mấy khi thằng dân nó được bàn góp ý vào. Tôi không muốn nói đến chính trị nhưng cứ ở đâu mà cuộc sống được đi lại tự do, đừng có canh gác, hầm, mìn, chó săn, giây kẽm gai, ở đâu cho con người được thấy mình là người thì tôi theo, đừng ngăn cấm sự yêu thương và sự suy tư, đó là tiến bộ.
Liều, người ta sao mình vậy, có những mười sáu, mười bảy triệu người dân chứ đâu phải mình tôi mà lo. Tôi nhắm mắt để khỏi nghĩ thêm.
Giọng nói của hai anh em thật là khác hẳn nhau. Giọng Văn bao giờ cũng gay gắt, lạnh lùng, làm như tôi không xứng đáng được nghe một lời nào cho êm dịu. Mà tôi có lỗi gì ? Lắm khi Sung đã phê bình ngay Văn ở trước mặt tôi, để bênh vực tôi. Những lúc ấy tôi chỉ muốn chạy đến ôm lấy Sung, gục vào lòng Sung mà khóc như thuở bé chạy đến ôm chân mẹ mỗi khi bị bố mắng. Nhưng Văn ngồi ngay đấy, sừng sững như ông thần giữ của, thứ thần bằng đồng đen nặng nề, lúc nào cũng chỉ chực nhảy bổ vào kẻ có tội để ăn tươi nuốt sống... Nhưng tôi đâu phải là kẻ có tội ? Văn nén sự bực tức, ngồi trơ ra một lúc rồi đi vào phòng đóng cửa lại như bước qua một thế giới riêng biệt khác. Trái lại, giọng nói của Sung là thứ giọng dỗ dành ngọt ngào, thảo nào mà dạy học hay. Giá tôi được trẻ lại để mỗi ngày cắp sách đến trường, tôi sẽ chọn trường nào hoặc giờ học nào mà giáo sư có giọng nói thật ngọt như Sung.
Nghĩ mà giận, ngày bé học xong cái tú tài là mẹ tôi bắt về lấy chồng, giá mẹ tôi để cho tôi học tiếp thì có phải bây giờ tôi được một cuộc sống khác hơn không ? Mẹ tôi cho rằng không nấu chữ lên mà ăn được. Quan niệm lỗi thời, hai thế hệ mà xa nhau như hai thế kỷ, mẹ tôi cho rằng đàn bà phải kém chồng thì mới bảo toàn được hạnh phúc. Bà già lại còn đưa ra những thí dụ của bà này bà nọ có học hành gì bao nhiêu mà cũng theo chồng nay đi xứ này, mai đi xứ khác, lên voi xuống ngựa tiền hô hậu ủng. Đi ôm ví lẽo đẽo như thế tôi không ham đâu, cái thời ngựa anh đi trước võng nàng đi sau ấy đã chết, bây giờ là thời mà cả anh lẫn nàng đều phải cưỡi ngựa.
Sung vẫn phàn nàn rằng nước Việt Nam đổ vỡ vì bỏ mất căn bản cũ mà chưa có cái gì mới để thay thế vào, chưa tạo ra, chưa tìm thấy. Có phải tôi là thứ người điển hình cho sự đổ vỡ đó chăng, trong tôi luôn luôn có hai mối giây giằng co nhau.
Giá Văn là người chồng biết thương yêu vợ, biết dậy dỗ huấn luyện cho vợ thì chắc tôi có thể tiến bộ rất nhiều. Sau này cô nào may mắn được làm vợ Sung chắc chắn sẽ tránh được những giây phút bị dằn vặt ray rứt như tôi, dẫu cho cô ta có không sinh đẻ được như tôi.
Mà đã chắc gì tôi không thể sinh đẻ, ông bác sĩ hôm nọ bảo thế. Nghĩ đến ngày Sung cưới vợ tôi nghe như có ai nhen lửa trong tim gan. Tôi hay hình dung ra những buổi tiệc trà có các giáo sư với các cô học trò tinh quái đi học với mục đích để bẫy thầy giáo, bắt giáo sư phải chú ý đến cái nhan sắc của mình.
Loạn. Thời buổi loạn sinh ra cái gì cũng loạn. Mà tôi đang tự mâu thuẫn với tôi đây chăng. Thật quả là phi lễ, phi luân lý. Thôi, tôi chẳng dám nghĩ thêm nữa đâu. May quá, độ ấy tìm cho Sung đám nào Sung cũng chê, bây giờ thì thôi không tìm nữa, tôi muốn chân thành với tôi.
Kỳ hè này Sung hẹn sẽ lên Đà Lạt sống trọn cả ba tháng, chỉ làm khổ tôi khi mãn hè, khi tiễn Sung lên sân bay. Đà Lạt sẽ mưa, chắc thế, mưa để nhấn mạnh thêm chút nữa sự não nề trong tâm tư của ai đi tiễn nhau. Những rừng thông sẽ tiếp tục sũng nước, từ đọt xuống gốc cây.
Nước mưa sẽ theo từng khe nhỏ chảy dài xuống chân đồi, gieo thanh âm thê lương vào không gian. Tiếng gió thổi qua lá ướt lại còn nghẹn ngào hơn khi rừng cây khô khan. Rồi sao nữa nhỉ ? Mầu trời đè lên tâm tư, không một bông hoa nào muốn nở, không một giọng chim nào muốn ca.
Từ Liên Khàng về, ngồi trên xe ca mà chỉ nhìn thấy có mỗi một hình ảnh, một nụ cười, cái vẫy tay chào lần cuối. Người đi bao giờ cũng tưng bừng mà người ở lại chỉ có gian phòng trống trải để làm bạn. Kỷ niệm, kỷ niệm bao giờ cũng mang màu tím… tại sao ?
Ngày ấy thế nào cũng đến thì hôm nay nó đến, cô ta bấm chuông mang thư và quà của Sung, tự giới thiệu là bạn. Tôi nhìn cô ta từ đầu tới chân, một cái nhìn rất vô tư, nói ra chắc không ai tin nhưng tôi là chị, tôi có quyền lo lắng đến cái hạnh phúc của Sung. Nếu người đàn bà ấy nuôi tham vọng làm vợ của Sung, tức là em dâu của tôi, thì tôi cần phải xét đoán hộ cho Sung. Đàn ông bao giờ cũng mù quáng, dễ bị mắc bẫy, mà đàn bà thời buổi này thì có hơn một nghìn lẻ một thứ khí giới.
Tên cô ta là Mai, cô ta làm thợ vẽ. Văn mời cô ta ở lại ăn cơm, không hỏi ý kiến tôi. Thôi cũng được, như thế cho tôi dễ nhận xét. Cô ta xấu một cách tội nghiệp, tóc cắt ngắn cũn như đàn ông, như thứ đồ đau thương hàn mới khỏi, gầy còm xương xẩu, chẳng có gì lôi cuốn trong con người ấy cả. Ngực lép kẹp, tay chân thòng lọng, mắt ốc, trán vồ. Loại đàn bà này sinh ra để ăn hiếp chồng con, chứ không phải thứ đàn bà hiền lành tần tảo. Tôi đọc bức thư giới thiệu nồng nàn của Sung mà nghẹn họng, nuốt cơm không muốn xuống.
Thời đại bây giờ chẳng biết tại sao mà lại sinh ra cái thứ đàn bà quái thai nửa trai nửa gái đó. Đàn bà gì mà không có lấy một nét nào dịu dàng thùy mỵ coi cho được con mắt.
Nhưng chưa bao giờ Sung giới thiệu ai với chúng tôi bằng cái giọng tin tưởng đanh thép như vậy. Tôi hỏi cô ta :
- Tại sao cô quen với Sung ?
Cô ta đanh đá trả lời lại :
- Tại sao lại không quen ?
Ông Văn phá lên cười một cách vô duyên trơ trẽn, tôi chỉ muốn xô ghế đứng dậy vào phòng không thèm tiếp nữa, nhưng chợt nghĩ đến Sung nên tôi phải dằn xuống.
Cô ta cũng chẳng có vẻ gì là say mê tha thiết đến Sung lắm, hay là cô ta giả bộ vậy chăng ? Tại sao Sung không để cho tôi cái quyền chọn vợ cho Sung, nhưng để cho tôi thì chắc suốt đời Sung sẽ không bao giờ có bạn, có vợ. Mà Sung cần gì phải có vợ, người đàn ông lấy vợ là để được yêu chiều, để có người săn sóc. Mình tôi săn sóc chưa đủ hay sao ? Kim đâu như đang đâm vào gan phổi, cảm giác quái dị, mầu sắc đang nhẩy múa trong đầu óc. Tôi ghen chăng, sao lại ghen, quyền gì mà ghen ?