PHI LỄ

Truyện dài của Minh Đức Hoài Trinh

Những suy tư của VĂN

Vô nghĩa. Ngạt thở. Sống để làm gì và sống cho ai đây ? Tại sao tôi lại là tôi ? Trong đám nhân loại lúc nhúc này tại sao lại có cái thằng tôi chen vào ? Cái thằng tôi tầm thường, không danh vọng, không đặc biệt, không đứng vào trang bìa trên các báo trong nước và ngoài nước. Những đứa kia, chúng nó hơn gì tôi ? Hình thức, nội dung, học vấn, tài cán, chúng nó khác tôi ở chỗ nào ? Có phải ở cái tài nịnh bợ, lừa gạt, phản bội nhanh chóng của chúng chăng ? Làm sao tôi có thể hành động như chúng được ?
Ngày xưa bố mẹ tôi vẫn gào vào tai cái chữ tín, bảo có mất gì thì mất nhưng phải giữ chữ tín, liệu các bậc thánh hiền có cần phải xét lại tất cả những lý thuyết của họ chăng ?
Một vài người quen đã nghiêm khắc lên án rằng tôi mang chứng yếm thế chỉ vì có một cuộc sống quá dễ dãi. Trong khi nước nhà trải qua bao nhiên biến cố tang tóc mà gia đình tôi vẫn trót lọt, không tù đày, không thương tích, không mất mát của cải. Tôi lại được may mắn ra du học ở nước nogài rồi trở về lập gia đình xây dựng sự nghiệp. Nhưng nói làm gì đến hai cái chữ to lớn ấy cho thêm xấu hổ, sự nghiệp đây chỉ là cái chức luật sư bé nhỏ không tham vọng, không hy vọng, chẳng ai tìm đến mà cũng chẳng tìm đến ai. Mà tìm làm gì mới được chứ ?
Các bạn bè ganh với tôi vì tôi có bà vợ đẹp, ai cũng khen đẹp, nhưng người ta có biết rằng sự bắt buộc phải chịu đựng nhau suốt ngày đêm, thì cái đẹp sẽ trở nên ngấy như bát nước béo của anh hàng phở không lành nghề. Thu, vợ tôi, lại không được mười hai bà mụ dạy cho cái thiên chức làm mẹ, chúng tôi vô dụng cho tổ quốc nên không cung cấp nổi một tên binh nhì.
Đứa con là hàng rào kẽm gai, là một sư đoàn để bảo vệ cho cái tiền đồn hạnh phúc. Thiếu cái sư đoàn ấy thì có là Tây Thi cũng phải tàn theo thời gian. Mà đẹp là thế nào, đẹp ở thể xác thì hệt như cái nhan sắc của bông hoa đu đủ đực không ban trái ngọt cho nhân loại, mà chỉ làm mệt mỏi cho thân cây, như thế chưa thể gọi là đẹp.
Tôi không trách Thu, mà chỉ trách cái xã hội ngột ngạt giả trá, cần có một sự đạp đổ, một sự giày xéo lên tất cả những nếp cũ, gọi là nếp cũ đâu có đúng, phải gọi là một cái xã hội hẩu lốn. Âu chẳng ra Âu mà Á thì ôi thôi, phải vào tận trong các hang chuột, thâm sơn cùng cốc may ra…
Tiền bạc đã ngự trị vào lòng người và đã đạp đổ ba ngôi quân, sư, phụ từ thuở nào. Một thứ xã hội gượng ép, trái với ý muốn của thiên nhiên.
Hay tại tôi là đứa con của giao thời, ngày bé mỗi ngày ông nội tôi bắt mài mực đến mỏi tay cho ông chép kinh, ngồi nghe giảng đạo lý đến gục lăn xuống sàn nhà. Roi quất vào mông có lằn ngang lằn dọc, mẹ tôi xuýt xoa mỗi khi mang đi tắm mà không dám than thở, vì ai cũng muốn cho thằng bé sau này "ra gì"… Mà thằng bé chỉ muốn chạy đi rong chơi với lũ bạn cùng tuổi. Đỗ xong Tú Tài cha tôi lại bắt sang Pháp du học cho thằng bé khỏi đi vào chiến khu.
Những kỷ niệm của tuổi trẻ chồng chất lên nhau mà chẳng có kỷ niệm nào giống nhau… Những cánh đồng mênh mông của Hà Nam, Chợ Đại mà mỗi lần đi qua nếu phải chạy bom thì chẳng biết trốn vào đâu. Nơi nào cũng lộ thiên và lão phi công ác nghiệt, thiếu kinh nghiệm ngồi trên cao với cái ống viễn kính có thể nhìn thấy rất rõ. Độ ấy đã làm gì có hỏa tiễn "Sam" để phòng ngự… Để rồi sau đó cái thằng con trai căm thù giặc Pháp đã khăn gói sang Pháp mà ăn học, mà tìm đường mở mang trí thức, tầm hiểu biết… Vườn Trianon vào mùa sang thu lá đỏ, lá vàng, lá nâu, chen chúc nhau tô màu lên không gian, cặp tay cô da trắng dẫm lên lá khô xào xạc nghe cô nói lời yêu đương vào tai bằng thổ ngữ của nước thù…
Mâu thuẫn, sách Nghi Lễ chép rằng có Thất Xuất, tức là bảy lý do để ly dị vợ, mà cái lý do đầu tiên được nêu lên là không có con. Thời buổi này, không con thì vợ chồng ăn xong đưa nhau đến sắp hàng tại phòng mạch mấy ông bác sĩ chuyên khoa đàn bà để đóng tiền cho các ông xài và nghe các ông nói dóc.
Tôi học xong trở về cưới vợ vì trót bị những bài học cũ kỹ của ông nội đã ấn nhét vào đầu. Không dám lấy vợ ngoại quốc sợ bất hiếu, sợ các bà không biết hương khói, sợ phải hầu cà phê tận giường cho bà mỗi sáng, bạn bè dọa như thế. Chúng nó bảo nhau rằng các cô ấy khi bắt được chồng rồi là đổi ngay chiến thuật, không cần phải ngoan nữa, đã có pháp luật bảo vệ cho họ.
Mẹ tôi vui mừng lo đi kén cho được của báu trên trần gian, con trai nhờ đức mẹ, mà cái đức của mẹ tôi chỉ đến thế. Tình yêu chết sau vài năm sống chung, khi hai người không còn gì để kể với nhau nữa, bông hoa đu đủ đực không biết sinh ra trái và sự sống bên nhau đã trở thành một thứ hình phạt có trộn đường. Cả hai đều trở nên lì lợm với nhau. Thu trở thành một cái máy nước đá, cái máy đông lạnh.
Nếu có trời nhỉ, nhưng làm gì có trời, đấy cũng chỉ là sản phẩm của sự tưởng tượng, một số người đã khôn ngoan đặt ra để dọa một số người khác, đứa nào yếu bóng vía thì đầu hàng.
Sao hôm nay tôi điên cuồng thế này ? Nói ra cho ai nghe mà vẫn cứ nói, nhưng thỉnh thoảng con người cũng nên đi nghỉ hè ở nhà thương điên một vài hôm để xả hơi. Vào đấy ta có thể làm bất cứ mọi hành động, nói bất cứ lời lẽ nào, chửi bới van xin, chẳng sợ ai lập biên bản.
Chiến tranh, chiến tranh bao giờ chấm dứt ? Câu hỏi đến là ngu xuẩn. Phải hỏi đến bao giờ loài người quen thuộc với bom súng, với mìn, với lựu đạn, rốc kết… Nhưng đấy là cái thứ loài người ở xứ nào kia chứ xứ Việt Nam này thì quen thuộc lắm rồi. Sinh mạng con người Việt Nam còn kém thua con gà con vịt. Gà vịt chết thì được người ta cho vào nồi nấu, cho vào miệng ăn một cách ngon lành không gớm ghiếc, không bị nôn oẹ. Còn con người thì chẳng ai thèm đến. Tôi nhớ cái hồi tết Mậu Thân ở Huế, các bạn tôi kể lại vì heo ăn thịt người, báo hại làm cho mấy hàng bún bò giò heo bị ế vì người hết muốn ăn. Tết Mậu Thân Đà Lạt bị tấn công, tôi về Sài Gòn.
Nghĩ mà xấu hổ, làm trai thời loạn mà không cầm súng ra trận, nhưng ra trận nào, đứng bên nào khi biết rằng người thù của tôi (sao lại thù chứ ?) không hề quen biết tôi, không hề gặp mặt tôi và nghe nhắc đến tên tôi. Sao lại bắt chúng tôi phải giết nhau, bảo rằng nếu tôi không bắn họ thì họ sẽ bắn tôi ư, ngụy thuyết ! Các anh ơi đừng tin những lời tuyên truyền nhảm nhí của chúng nó ! Nếu để cho mỗi thằng chúng ta ra nói chuyện với nhau, thì chúng ta sẽ mỉm cười làm quen với nhau, sẽ hỏi thăm quê quán của nhau. Anh từ miền nào tới, tôi từ đâu ra đi. Chúng ta sẽ hỏi thăm tin tức gia đình xem ai còn ai mất, sẽ đưa nhau đi thăm những nơi đồng ruộng đã bị bom mìn làm rách nát, những hầm hố cá nhân lỗm chỗm. Chúng ta sẽ thở dài, sẽ khóc, thương cho những anh em đã chết, chúng ta sẽ đi viếng những ngôi nghĩa trang chiến sĩ. Nhìn những cành cây khô cằn lá non lá già đều cong queo mụn nhọt vì hơi bom, hơi thuốc súng. Người trai thời loạn có quyền khóc quê hương đổ vỡ.
Nhưng ai để cho chúng tôi gặp nhau, cho chúng tôi thương nhau, họ sợ mất chỗ ngồi cao quý của mình nếu chúng tôi thương nhau. Họ bắt chúng tôi đóng thuế bằng sự căm thù, không đóng, làm gì nào ?
Trong sách binh thư của Tôn Tử đã nói rằng :"đánh giặc giỏi là bắt đối phương khuất phục mà không phải đánh". Clausewitz cũng nói rằng :"Vị tướng giỏi không muốn đánh giặc mà chỉ muốn vào thành một cách nhẹ nhàng". Chứ cái thứ sẵn người bất đi chết đó thì ai làm không được. Nhưng nói chuyện binh thư với mấy ông nội thời buổi này thì cũng như về nói với cái cột nhà, cái đầu gối, nói cho nôm na hơn nữa…

Những suy tư của THU :

Tôi lại vừa đi khám bác sĩ, ông này nổi tiếng nhất Sài Gòn, đã từng đi nghiên cứu nhiều nơi, chữa cho hằng vạn bà vợ bị bạc đãi vì không có con. Một điểm hy vọng mới, một ánh nắng chiếu vào ngục thất. Ông bác sĩ bảo rằng tôi không có một triệu chứng gì bất thường cả, tôi vẫn có thể sinh đẻ như tất cả mọi người đàn bà khác. Có thể là cả Văn cũng không có lỗi, nhưng tại hai chúng tôi không phải làm ra để cho nhau. Ngày xưa người ta đi cưới vợ bé cho chồng, nhưng đó là vì người đàn bà quá yêu chồng, lo đến sự nối giòng, thời buổi bây giờ không có con thì thôi chứ hơi sức đâu mà đi chuốc nợ.
Tôi chợt nhớ đến câu chuyện ông vua không có con của xứ ta, mà người miền Trung vẫn thầm thì với nhau. Cả một đường lối chính trị ! Thế mới biết người đàn bà đã đóng một vai quan trọng bí mật hay công khai trong lịch sử mà không ai biết.
"Nếu ngài không có kẻ nối dõi thì tôi sẽ bỏ ngài vào sọt rác, tìm người khác lên thay". May quá trong đám cung tần có những cô thông minh và bạo dạn đã giải quyết hộ cho ngài một cách êm đẹp, ngài chỉ việc công bố lên, ký tên vào tác phẩm của người khác. Chắc ông vua nghĩ đến Tần Thủy Hoàng nên cũng chẳng lấy gì làm buồn.
Bác sĩ bảo tôi có thể đẻ nếu gặp một người đàn ông khác… Ý nghĩ làm tôi ngượng ngùng, trót bị ràng buộc trong cái vòng luân lý lễ giáo cổ lỗ. Tôi không dám nói thẳng với Văn, cũng không dám nài chồng tôi đi khám bác sĩ cho anh ấy biết rằng lỗi không ở tôi. Ngày mới lấy nhau Văn còn chịu khó nhưng sau đấy Văn quy tội cho tôi, và trở nên gắt gỏng hay nói những lời làm tổn thương đến tự ái của tôi.
Từ đó tôi im lặng, chúng tôi sống bên nhau như hai kẻ du mục khác bộ lạc, khác thổ ngữ nhưng cùng đi trên một con đường mòn của sa mạc bao la. Con đường bé nhỏ chật hẹp bắt buộc phải nhường lối cho nhau một vài khi, nhưng chẳng có gì để nói với nhau, cuộc sống lầm lũi, tôi thương hại cho tôi và thương hại cả cho Văn.
Bức tranh hạnh phúc của tôi là như thế đó, nhưng người ngoài mỗi khi nhìn chúng tôi đi ra đường ai cũng khen là đẹp đôi, "nhìn mà mơ". Mỉa mai hơn nữa là có những cái đám cưới cứ nằng nặc mời cho được hai chúng tôi đi dự, đi bưng trầu rượu để lấy hên.
Làm sao nói cho họ biết thế nào là hên. Có phải tại láng giềng không nghe chúng tôi cãi nhau lớn tiếng, thế là hên chăng ? Hạnh phúc chỉ cần có thế thôi chăng ? Chúng tôi thuận hoà thật nhưng chỉ vì không buồn cãi nhau, không thèm trái ý nhau, xem đối phương như một con số không, một đám sương xám, dày đặc. Vợ chồng mà còn cãi nhau, còn giận hờn để xin lỗi để tha thứ là còn đáng cho người đời nói đến. Hai chúng tôi như hai thế giới, nhưng nói mãi đến chúng tôi làm gì. Cái yếu tố giúp tôi đủ can đảm sống là Sung, người em chồng lý tưởng, người bạn đời lý tưởng. Cô nào sau này được làm vợ, làm mẹ của những đứa con của Sung thì cô ấy có thể tự hào là chín kiếp trước có tu hành, hay là mả nhà nó chôn đúng hàm rồng. Tại sao tôi lại cứ phải trốn vào sau lưng Sung nhỉ, tôi chỉ xem Sung như là em trai của tôi. Sung kém tôi vài tuổi, tôi lại là chị dâu.
Người chị dâu đối với em chồng chẳng được quyền thân mật như chị ruột, nếu không còn cha mẹ chồng mà em còn nhỏ thì phải đóng cả vai mẹ, lễ giáo bảo thế. Thật là gay cấn, bàn tay của người chị dâu với chú em chồng không được ấp ủ nhau lâu hơn cái bắt tay của tây phương.
Ngày chúng tôi mới lấy nhau, Sung hay tránh đi riêng cho chúng tôi nói chuyện, trông dáng điệu của chú bé thật thảm thương, có khi tôi hối hận như chính tôi đã đến chia rẽ hai anh em nhà này. Tôi hay đùa mở bản nhạc Trầu Cau hát ghẹo Sung…"Ôi ta buồn ta đi lang thang cũng vì ai, ôi ta buồn ta đi xi nê cũng vì ai"…
Có phải đó là cái tiền tấu khúc cho một bản nhạc nào chưa thành hình chăng. Theo với ngày tháng, tình của vợ chồng tôi cũng trở nên tẻ nhạt, nghe nhè nhè như cái đĩa hát cũ chỉ muốn đập vỡ cho bớt cáu. Văn trở nên gay gắt âm thầm, đi làm về thì đóng cửa giam mình vào phòng riêng để đọc hồ sơ, xem nhà mình như cái quán trọ, xem vợ như chiếc áo cũ, quá tầm thường không thèm ngó ngàng đến.
May mà có Sung, chú em chồng bắt đầu bớt lảng tránh, chịu ngồi nói chuyện, con gấu chịu cho người thợ săn đến gần. Con chồn và chú bé hoàng tử của Saint Exupéry, nhưng ai là chồn, ai là chú bé hoàng tử ? Thôi để tôi là con chồn cho, dẫu sao Sung cũng là kẻ mới bước vào cửa đời có một chân. Chưa lập gia đình tức là chưa bị những sự dằn vặt giày xéo tâm tư, chưa bị những câu hỏi đặt ra để tự hành hạ ban đêm. Ban đêm là quãng thời gian quý hóa và ngắn ngủi mà thiên nhiên đã tặng riêng cho muôn loài, ngay cả những kẻ nô lệ, đêm xuống cũng được yên ngủ, hoặc suy tư, hoặc ước mơ. Người có gia đình đã bị gia đình cướp mất…
Có trời làm chứng, hai chị em tôi tuy rất quý nhau, thường pha cà phê đêm uống để ngồi nói dóc đến khuya, nhưng không bao giờ có một cử chỉ hoặc một thoáng ý nghĩ nào để loài người có thể lên án cho là phi lễ. Tôi ghét cái chữ ấy lạ lùng, nhưng tại Sung hay dùng nên cũng đâm quen tai.
Sung bảo ở Hồng Kông, mỗi khi các chàng trai có một cử chỉ nào với cô gái để các cô kêu lên hai tiếng phi lễ là cảnh sát đến ngay. Sung kể cho tôi nghe những sự nghịch ngợm phi lễ giữa học trò với giáo sư, cũng như những cái nhìn phi lễ giữa giáo sư với học trò…
Chúng tôi thảo luận về tình yêu, về hôn nhân, về gia đình, nói đến cả người vợ tương lai của Sung. Cô ấy phải thế nào ?
- Sung có thích vợ đẹp không ?
- Có chứ, ai mà chẳng thích ?
- Đẹp cỡ nào ?
Sung nhìn tôi rồi cắn môi không nói, tôi nghe như có một luồng điện đang chạy qua thân thể, nhưng sợ phi lễ nên chúng tôi lại tiếp tục nói chuyện. Lạy trời cho tôi đừng có chủ quan.
- Ngoài cái điều kiện nhan sắc ra, Sung còn đòi thêm những điều kiện gì nữa nào, Sung nói để chị đi kiếm cho.
Mỗi lần xưng chị tôi nghe hơi ngượng ngùng, nhưng luân lý bắt thế, biết sao !
- Đẹp rồi còn phải dễ thương, phải thông minh, không được nhõng nhẽo, phải kính trọng sự suy tư của thằng chồng dầu cho sự suy tư đó không mang lại lợi ích gì.
- Sao đòi nhiều thế ?
- Chưa hết, còn phải độc đáo, phải có một công việc gì để say mê ngoài việc nhà hằng ngày ra, nếu không thì nhàn cư, mà nhàn cư thì rất có thể đưa đến sự vi bất thiện.
Nói đến đây tôi hơi cảm thấy nhột nhạt, chỉ muốn hỏi thế có phải Sung chê trách tôi đó chăng, nhưng lại không dám.
- Sung bảo độc đáo là phải thế nào kia ?
- Là không giống mọi người, nếu không thì nhàm chết.
- Nhưng Sung đòi hỏi nhiều thế thì Sung trả lại cho người ta những gì nào ? Chứ chị đưa những điều kiện từ nãy đến giờ của Sung đề ra, chắc Sung sẽ bị ế mất.
- Em sẽ xem vợ em như cô em gái, tha thứ trước khi lầm lỗi và hai người sẽ ký giấy cam kết tuyệt đối tôn trọng tự do của nhau, không ỷ lại vào cái giấy giá thú đó.
Hoài của, giá tôi có em gái, tôi sẽ gả cho Sung. Nói lên với Sung câu ấy nhưng rồi tôi cảm thấy ngượng. Hình như Sung biết tôi nói dối. Quả thật tôi đã nói dối, tôi cầu mong cho Sung không bao giờ gặp con người đàn bà ấy, để hai chị em tôi mãi mãi được đậm đà bên nhau. Để mỗi khi Sung có dịp đi đâu thì lúc về có mỗi mình tôi nhận quà.
Tất cả mọi sự mua sắm Sung đều giao cho tôi, chờ hỏi ý kiến tôi, ngay cả quần áo mặc trong cũng do tay tôi chọn. Người đàn bà nào chen vào đây để chia rẽ chị em tôi sẽ bị quỷ thần bắt tội thì chịu lấy.
Nhưng thế này có gọi là ích kỷ không, Sung cần có một mái gia đình, có vợ, có con để ấp ủ, để thương yêu… Tôi nhắm mắt, không muốn nghĩ thêm, sợ… mà cũng không biết sợ gì.