Cán Bút Lông Thỏ Mang Tên Tử Hào

Minh Đức Hòai Trinh


Tất cả những người cầm bút, từ bút sắt bút chì bút bíc, đến máy chữ, máy điện tử, ... hẳn không còn mấy ai biết, hay nghe, thấy hoặc từng được xử dụng cây bút lông mang tên Tử Hào.

Tử Hào, tử là màu tím. Chỉ chọn lông màu tím trên lưng một loại thỏ rừng ở một địa phương nào đó, một quãng thời gian nào đó.

Nói kỹ, để cùng nhận thấy cái giá trị, cái hiếm hoi, quí giá của một cây bút Tử Hào: Tử Hào là thứ lông tím mọc lơ thơ trên lưng giống thỏ, làm bút viết rất tốt nên giá tiền rất đắt, không phải ai mua cũng được. Chế được một cây bút Tử Hào rất công phu. Trước hết phải tìm bắt những con thỏ rừng về lột da lấy lông, mỗi con chỉ có mươi sợi ở ngay trên sống lưng là mang màu tím, vừa cứng vừa nhọn, đủ sức chịu đựng. Lại còn phải đợi vào dịp trung thu, lông mới đúng độ. Đầu thu trời còn nóng, còn chịu ảnh hưởng của mặt trời mùa hạ. Cuối thu trời bắt đầu chuyển lạnh, lông rụng bớt để thay lứa lông mới cho đủ ấm thân thỏ.

Nhà thơ Bạch Cư Dị đã ca tụng cây bút Tử Hào:
Tiêm như truy, hề lợi như đao
có nghĩa là ngọn như cái chùy, sắc bén như lưỡi dao.

Trên một bộ da thỏ mà chỉ có mấy sợi lông ở bối tích bộ phận là được dùng làm bút. Những sợi lông này nếu có màu tím đậm thì gọi là tử hào, nếu chỉ tím ở ngọn mà trắng ở thân thì gọi là hoa hào. Tuy thế dù tử hào hay hoa hào thì gốc sợi lông vẫn cùng một màu trắng và rất yếu. Vì sự hiếm hoi của lông thỏ tử hào nên người ta phải pha với lông dê, hoặc 3 phần lông thỏ 7 phần lông dê, hoặc 5 phần này 5 phần kia. Thế mà vẫn phải cần đến 10 bộ lông thỏ mới hoàn tất được một cây bút Tử Hào.

Muốn có một cây bút toàn tử hào không phải dễ. Lông tử hào dài hơn lông thường nên nổi rõ hẳn trên một tấm da thỏ rừng. Người Trung Hoa xưa đã nhập cảng loại thỏ trắng về nuôi để lấy lông nhưng không dùng được vì lông nó vừa yếu vừa ngắn, không thích hợp trong việc chế bút. Chỉ có những con thỏ rừng tạp sắc mới cho được những sợi lông tử hào. Sự khác nhau của các sợi lông thỏ này là do nơi cư trú của thỏ cũng như ở thời gian, thời tiết thu hoạch lông thỏ ...

Bà Vệ phu nhân đời Tấn, trong bài Bút trận đồ có câu: "Bút cần phải lấy lông của lũ thỏ rừng sống trên núi cao, vào lối tháng 8 hoặc tháng 9".

Vương Hy Chi, một người viết chữ đẹp nổi danh là Thư Thánh, học trò của Vệ phu nhân, trong tập Bút kinh , lại nói đến những sợi lông thỏ ở vùng bình nguyên nước Triệu. Thỏ sinh sống ở vùng không có tạp thảo này, nhờ được ăn cỏ mịn nên béo phì, lông dài và sắc.

Qua hai đoạn văn trên , chúng ta thấy Vệ phu nhân và Vương Hy Chi là hai thầy trò mà khác ý nhau. Vệ phu nhân chọn loại thỏ rừng ở trên núi cao, trong khi học trò lại cho giống thỏ ở bình nguyên, ăn thứ cỏ non mịn, mập phì nên nhờ đó mới có những sợi lông dài và cứng, sắc. Vệ phu nhân nói vặt lông thỏ vào tháng 8, tháng 9. Vương Hy Chi nói rõ hơn, mùa hạ lông còn non, cuối thu lông rụng, chỉ có tháng 8 sức nóng lạnh đều hòa, lúc này lông thỏ mới trung dung.

Thiên bút phú cho biết thêm: Vì văn tự mới sinh ra cụm lông ở loại thỏ rừng. Chúng tính khôn, hay lo sợ, thân thể mềm dẻo, chạy rất nhanh, gọi là giảo thố, nên bắt vào mùa đông.

Thỏ rừng sống ở vùng núi cao, so với vùng bình nguyên thì loại thỏ này cho thứ tử mao tốt hơn. Ở vùng rừng núi, thời thiết lạnh, lông phải dày để chịu nổi mùa đông, lúc này vặt lông chế bút là lý tưởng nhất.

Ngoài ra còn vấn đề địa dư. Thỏ phương nam và thỏ phương bắc đều có những ưu khuyết đie°? m khác nhau. Thỏ phương nam lông mềm, ngắn; trong khi thỏ phương bắc lông cứng và dài. Do đó lông thỏ phương bắc được chuộng hơn, đặc biệt là giống thỏ ở Tuyên Thành.

Ngày nay với ni-lông, người ta cũng chế được những cây bút lông sắc sảo, nhưng bút Tử Hào vẫn có giá và vẫn được quí trọng hơn.

Bút Tử Hào quí thì quí thật, nhưng chắc chắn chẳng có nhà sư nào dám dùng bút Tử Hào, một sản phẩm do sát sinh mang lại, để chép kinh. Nếu phải ra nghĩa trang để quán cái vô thường của cuộc đời trên những mớ xương trắng nổi trên mặt đất, thì với một cây bút Tử Hào trên tay, ta cũng quán được cái phi nhân, phi đạo của người dùng, cũng như của người sống bằng nghề giết thỏ lấy lông.

Nói lên điều đó, người viết mong quí độc giả biết mà dè đặt khi chọn nghề hay đi mua sắm đồ dùng.

Minh Đức Hòai Trinh
Trích Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại 1998, Trong Cơn Vật Vã