Huyền
Thoại Dược Thảo
16 -
Nhân Trần Cao
Linh Bảo
Chuyển ngữ
Gần hai ngàn năm trước , Vị
thần y đời Đông Hán là Hoa Đà đă t́m ra vị
thuốc Nhân Trần Cao để chữa bệnh Hoàng
Đản (vàng da) cũng gọi là Viêm gan.
Hoa Đà sinh tại Hoa Gia Trang, nay
thuộc tỉnh An Huy . Mẹ của Hoa Đà rất yếu
ớt bệnh hoạn, Hoa Đà và em trai là Hoa Minh
săn sóc mẹ rất chu đáo , nên được tiếng
là hai người con có hiếu ( Hoa gia lưỡng hiếu
tử) .
Một hôm có một Y sư thấy Hoa
Đà thông minh hơn người, bèn hỏi chàng tại sao
không học làm thầy thuốc .
Hoa Đà trả lời v́ không gặp
được thầy giỏi để theo học . Vị
Y Sư nghe thế bèn nói :
- Thầy giỏi
không quan trọng bằng biết tính chất của dược
thảo .
Y Sư bèn xin phép mẹ Hoa Đà
đem chàng theo về tiệm thuốc để dạy
Trung y.
Sư phụ là một Y sư
chuyên nghiệp nên Hoa Đà thường phải gánh thuốc
theo thầy đi thăm bệnh . Chẳng bao lâu, Y sư
trước khi qua đời dặn Hoa Đà rằng tại
Chùa Phổ Đà , có Ḥa Thượng Quảng Tế là một
lương y nổi tiếng cao minh. Hoa Đà vâng lời
Sư phụ xin làm đệ tử Ḥa Thượng Quảng
Tế. Rồi từ đấy chính thức nhập ngành Y
.
Một hôm Hoa Đà đang ngồi cạnh
Ḥa Thượng đọc sách. Bỗng có người cáng
một bệnh nhân đến xin chữa trị. Lúc ấy
Ḥa Thượng không muốn xem bệnh, chỉ ngồi yên
tĩnh tọa niệm Phật .
Hoa Đà vùa nh́n thấy bệnh nhân th́
biết ngay là bệnh chóng mặt cấp tính . Nhưng lúc
chàng cầm bút định ra toa viết đơn thuốc
th́ bỗng cảm thấy như có ǵ nghẹn cứng không
thề nào hạ bút viết xuống được
Đúng lúc ấy Ḥa Thượng bỗng
lên tiếng :
- Cuốn Nội Kinh Chú Dịch của
Biển Tích viết là một cuốn sách hay .
Khi Ḥa Thượng vừa nói đến
chữ Biển, Hoa Đà liền viết ngay ra giấy kê
đơn thuốc ba chữ Biển đậu hoa.
Mấy hôm sau người bệnh nhờ
món thuốc Biển đậu hoa chữa lành , đem đến
một tấm hoành phi có khắc 4 chữ “ Quảng
Tế Chúng Sinh” đến Chùa Phổ Đà để
tạ ơn Ḥa Thượng .
Ḥa Thượng Quảng Tế thấy
tấm biển bèn trả lời :
- Tôi không có công, không dám nhận .
Ngài nói xong cầm tấm biển quay lại
trao cho Hoa Đà, rồi bước ra khỏi chùa đi vân
du, và không bao giờ trở về nữa !
Sự thực trong gác kinh có một cuốn
sách của Biển Tích viết, chú giải cuốn
Hoàng Đế Nội Kinh, là cuốn sách thuốc cổ quư
giá của Trung Y.
Hoa Đà từ đấy lấy nguyên tắc “ Quảng Tế
Chúng Sinh “, cứu giúp mọi người làm chí nguyện
để hành y .
Sau khi Hoa Đà trở thành Y sư, v́ y
lư rất cao minh nên tiếng thần y vang dội khắp
nơi. Mỗi ngày người đến tiệm thuốc
của Hoa Đà xin khám bệnh rất đông đảo .
Một hôm vào mùa Xuân, có một bệnh
nhân da rất vàng, được người nhà cáng đến
tiệm thuốc. Đôi mắt bệnh nhân cũng vàng
vọt trên khuôn mặt trái xoan hốc hác, trông như chỉ
có da bọc xương .
Vừa nh́n thấy, Hoa Đà biết
ngay là bệnh nhân bị chứng Hoàng đản .
Bệnh Hoàng đản ngày xưa vốn
là một bệnh nan y . Bất kỳ Y sư nào cao minh
đến đâu cũng không trị được . Y
sư chỉ khổ tâm nh́n bệnh càng ngày càng nặng
hơn, kể cả Hoa Đà cũng vậy, nên Hoa Đà chỉ
nói với bệnh nhân :
-Chứng bệnh này không thể một
lúc mà trị được . Đợi tôi t́m được
môn thuốc ǵ hay,sẽ mời đến lại . Bây giờ
tạm thời xin về nhà gắng chờ đợi
. Tôi thật rất tiếc . . . .
Bệnh nhân và người nhà vâng lời
ra về, nhưng Hoa Đà nh́n thấy sự thất vọng
không dấu được th́ rất ái ngại đau khổ
. Rồi cũng từ đấy , chàng ngày đêm
lo nghĩ t́m cách chữa trị bệnh hoàng đản .
Một năm lặng lẽ trôi qua mà
phương thuốc quí vẫn chưa t́m được .
Mùa Xuân năm thứ hai, một hôm Hoa
Đà phải sang làng bên chữa bệnh. Khi về, ông
đang đi trên đường bỗng kêu to một
tiếng như kinh ngạc, như hoảng hốt, làm
mọi người chung quanh đều nh́n ông một cách lạ
kỳ .
Sở dĩ ông ngạc nhiên như thế,
v́ thấy chàng thanh niên bị bệnh hoàng đản
được cáng đến nhà ông năm nào, giờ
đây trông rất mạnh khỏe đang đứng
trước mặt ông. Hoa Đà vội hỏi một
cách nồng nhiệt :
- Vị Y
sư nào đă chữa khỏi bệnh cho anh thế ?
Tôi muốn biết người. Tôi nhất định
bái vị Y sư ấy làm sư phụ .
Thanh niên im lặng nghe hỏi xong lắc đầu trả
lời :
- Sau khi ỏ
nhà Đại phu về, tôi không hề được Y
Sư nào chữa trị cả .
- Vậy anh
uống thuốc ǵ mà hay vậy ?
- Thưa tôi
không hề uống thuốc ǵ cả, tự nhiên lành thôi .
Hoa Đà nghe thế suy nghĩ và thấy
lạ lùng v́ thanh niên lúc ấy đă bị hoàng đản
vào thời kỳ cuối rất nặng, chỉ c̣n chịu
được vài tháng thôi. Thế mà bây giờ sống
sờ sờ , lại c̣n có vẻ mạnh khỏe hơn
người .
Hoa Đà vội hỏi thêm ;
- Thế từ
hồi ấy đến giờ , ngoài những món cơm
rau, thức ăn thường dùng, anh c̣n dùng thứ ǵ nữa
không ?
Thanh niên không hiểu đối với
Hoa Đà là rất quan trọng , nên trả lời rất
hững hờ :
- Mùa
Xuân năm ấy mất mùa không có ǵ ăn. Cho
nên tôi chỉ ăn một thứ cỏ hái trên rừng.
Tôi nhờ người nhà đi nhổ vể . Nếu
không có giống cỏ ấy th́ không những chỉ ḿnh tôi
chết đói, mà cả thôn này mọi người đều
chết đói hết.
- Nếu thế
nghĩa là anh nhờ ăn giống cỏ hoang ấy
mà lành bệnh phải không?
- Thưa phải,
ăn độ hai tháng sau th́ lành hẳn .
Hoa Đà nghe xong mắt sáng ngời , hớn
hở xin chàng thanh niên dẫn ông lên núi t́m thứ cỏ ấy
.
- Ḱa, đó
là giống cỏ tôi ăn.
- Ơ ḱa,
chả phải cỏ Hoàng Cao mọc khắp nơi là ǵ ?
Hoa Đà hái một mớ đem về,
t́m đến nhà những bệnh nhân bị chứng
Hoàng đản để chữa trị .
Nhưng kết quả không được
như ư muốn. Không một bệnh nhân nào được
chữa lành .
Hoa Đà lại t́m đến thanh niên
để hỏi thêm .
Anh ta chợt nhớ thêm :
- À, đúng
rồi. Năm ngoái tôi ăn giống cỏ ấy vào quăng
tháng 2 và tháng 3. Trừ giống này ra, tôi không ăn thứ
ǵ khác .
Người nói thản nhiên, nhưng
Hoa Đà chú ư ghi nhớ từng lời .
-À , Th́ ra thế
! Tháng 2 , 3 là mùa bách thảo đâm chồi nẫy lộc.
Trăm hoa đơm bông khai hoa nở nhụy . Mùa cỏ
Hoàng Cao nẫy mầm nên chất dược thảo mạnh
nhất. Lần trước hái Hoàng Cao vào tháng
tư v́ thế chất thuốc không c̣n nữa .
Hoa Đà cúi chào thanh niên, nói vài lời
cảm tạ rồi ra về.
Năm sau, tháng hai, Hoa Đà nhờ mọi
người trong thôn làng hái giúp cỏ Hoàng Cao thật
nhiều, rồi đem chia cho những bệnh nhân bị
chứng hoàng đản dùng để trị liệu
.
Hoa Đà theo dơi thấy bệnh mọi
người càng ngày càng nhẹ, ḷng vui mừng vô cùng.
Hai tháng sau tất cả những
người bị chứng hoàng đản đều lành
hẳn. C̣n giống cỏ hái tháng tư, dùng đều vô
hiệu.
Hoa Đà bây giờ đă nắm chắc
bí quyết , một hôm cùng các đệ tử ăn
cơm , ông nói:
- Hoàng Cao
tháng 2 , 3 có thể trị bệnh Hoàng Đản.
Nhưng cỏ hái từ tháng tư trở đi th́ vô hiệu
. Để khỏi quên . Chúng ta lập ra định luật
này: Ta gọi cỏ hái từ tháng ba về trước
là Nhân Trần, ư nói là Nhân có mùi thơm . C̣n cỏ từ
tháng tư về sau cứ giữ tên cũ là Hoàng Cao.
Thế nên từ đấy những
đệ tử học ngành Y có khẩu quyết
:
“Tháng 2, 3 Nhân Trần , tháng 4
Hoàng Cao , Tháng 5 dùng đun bếp “
Dược Thảo
Nhân Trần Cao
(Arthemisia
Capillaris Thun)
Vị đắng, tính b́nh, hơi hàn,
vào kinh Bàng Quang. Có mùi thơm đặc biệt ,
Tác dụng thanh nhiệt, lợi
thấp, thấp nhiệt, hoàng đản , lợi tiểu.
phong thấp. sốt rét, hóa đờm, thông khí, khán khuẩn,
lợi gan , lợi mật, lợi tiểu, kích thích
tiêu hóa.
Các chứng vàng da,tiều tiện
ít, vàng đục, sốt, nhức mắt, chóng mặt, phụ
nữ kém ăn sau khi đẻ
Cách chế :Thu hái khi cây đang có hoa . Bỏ gốc, rửa sạch
đất phơi trong im mát cho khô, không nên để gần
lửa .
Vị này các bà dùng nhiều hơn nên
phương ngôn có câu :
Nhân Trần, Ích mẫu đi
đâu ?
Để cho bà đẻ đau lâu ốm dài .
Cháo Nhân Trần
Nấu Nhân Trần trong nồi nước
cho ra hết chất thuốc, vớt bỏ xác, cho gạo
vào nấu thành cháo Muốn ngọt bỏ đường
vừa miệng .
Công dụng chữa trị : Lợi thấp
nhiệt, thoái hoàng đản , lợi tiểu , nước
tiểu vàng đậm, vừa trị bệnh vừa bổ
dưỡng .
Linh Bảo
