Chờ đức Phật quang lâm
Năm 629 sau công nguyên, vua
Srong-Tsan-Gamp của triều đại Yarlung lên ngôi cầm
quyền ở Lhasa, và nhờ hai bà hoàng hậu của ông, một
bà đến từ Népal và một bà từ
Năm 751 sau công nguyên, ở Lhasa, có một người thợ đóng giày tên là Tongtsan. Ông sống trong một căn pḥng bé tí ở dưới hầm nhà, với cánh cửa sổ duy nhất hướng ra mặt đường. Qua cánh cửa sổ này, người ta có thể thấy chân của người qua kẻ lại, nhưng Tongtsan lại nhận ra được mọi người nhờ đôi ủng họ mang. Ông đă sống ở đây khá lâu và quen biết khá nhiều người. Trong vùng, gần như không có đôi giày nào là không từng qua tay ông một hay hai lần, do đó ông nhận biết được thủ công của ḿnh khi nh́n ra ngoài đường.
Từ trước tới giờ Tongtsan vốn là một người tốt, nhưng những năm về già ông bắt đầu suy nghĩ đến linh hồn của ḿnh, đến Thượng Đế nhiều hơn. Khi ông c̣n làm công cho chủ, vợ ông qua đời, để lại cho ông một thằng con trai 3 tuổi. Những đứa con trước của ông, không đứa nào sống sót, đứa nào cũng chết lúc c̣n ẵm ngửa. Ban đầu Tongtsan tính gởi đứa con trai út cho bà chị ở vùng quê, nhưng sau ông cảm thấy buồn nếu phải xa con, ông nghĩ rằng "thằng bé chắc sẽ buồn nếu phải sống xa nhà, thôi chi bằng giữ nó lại với ḿnh".
Để có thêm nhiều tiền,
Tongtsan từ giă người chủ để ra riêng, bắt
đầu làm việc một ḿnh. Nhưng ông không bao giờ
có được một bữa ăn chung với con. Khi thằng
bé vừa tới tuổi có thể phụ giúp cha th́ nó ngă bệnh.
Sau một tuần nằm liệt trên giường bệnh
với một cơn sốt mê man, nó cũng ĺa đời.
Tongtsan không c̣n cách nào để kềm giữ niềm hối
hận của ḿnh, và trong lúc tràn ngập khổ đau, ông đă
có lần oán trách Thượng đế. Trong cơn tuyệt
vọng, ông đă không ngừng cầu nguyện cho ḿnh cũng
chết luôn đi,
Một hôm, có một người đồng hương lớn tuổi nay đă xuất gia tên là Gyatsho Tshering ghé thăm Tongtsan trên đường từ tu viện Samye về quê. Tongtsan tâm sự với vị này, phát biểu nỗi đau buồn của ḿnh :
- Con không c̣n muốn sống nữa thầy ơi ! Con không muốn ǵ hơn là xin Thượng đế cho con mau chết đi cho rồi. Con không c̣n hy vọng ǵ trên cuộc đời này nữa.
Vị sư già nói :
- Ông không có quyền nói như vậy, ông bạn ! Sống và chết là một phần của cuộc đời. Khổ đau cũng vậy. Thật ra cái ông muốn là hưởng hạnh phúc cho riêng ḿnh.
- Chứ nếu không muốn hạnh phúc cho riêng ḿnh th́ con người sống để làm ǵ ?
- Để đạt Niết Bàn. Buồn rầu, đau khổ, bất măn và tất cả các dạng khác của khổ đau đều gắn liền với cuộc đời này. Hễ xả bỏ được dục vọng, tư lợi và cuộc sống ích kỷ th́ con người có thể đạt Niết Bàn.
- Mà làm sao đạt Niết Bàn đây ?
Thầy Gyatsho Tshering trả lời :
- Đức Phật đă chỉ cho chúng ta con đường dẫn đến Niết Bàn rồi.Từ bao nhiêu thế kỷ nay, Ngài đă thuyết giảng giáo pháp về từ bi và hạnh phúc chân chính. Ông hăy đi theo con đường Ngài chỉ, ông sẽ sung sướng hơn.
Người thợ đóng giày cúi gập xuống một cách khiêm cung, và hỏi ḿnh có thể t́m giáo pháp của đức Phật ở đâu ?
- Giáo pháp của đức Phật nằm trong những bộ kinh gọi là Chuyển Pháp Luân. Kinh toàn viết bằng chữ phạn, trong khi chúng ta chỉ nói tiếng Bhot. Nếu ông muốn th́ một vài ngày nữa tôi trở lại và nói cho ông nghe về những ǵ đức Phật đă dạy !
- Đội ơn thầy, thầy thật là tốt với con ! Tongtsan nói.
Thế là Tongtsan bắt đầu học Phật Pháp. Ban đầu, họ chỉ gặp nhau vào những ngày lễ. Nhưng từ khi học Phật Pháp, tâm của Tongtsan trở nên quá thanh thản nên ông muốn được gặp thầy Gyatsho Tshering mỗi ngày. Có ngày ông quá say mê bàn luận cho đến nỗi cây đèn dầu của ông tắt ngúm rồi ông mới nghĩ đến việc tha cho thầy Tshering về. Ngày trước, đêm nào ông cũng lên giường với một tâm tư nặng nề, và nghĩ tới con ông thường than khóc rên rỉ. Nhưng nay, tâm ông đă b́nh lặng, an lạc.
Từ ngày đó trở đi, cuộc
đời của Tongtsan thay đổi hẳn. Ông trở
thành một người b́nh tĩnh, an vui. Càng học Phật
Pháp, ông càng hiểu đời hơn và cảm thấy tâm
trí của ḿnh trong sáng hơn, 
hạnh phúc hơn.
Nay Tongtsan đă trở thành người thợ giày riêng của vua nước Tây Tạng, Trisong Deutsen. Ông thường lui tới hoàng cung Khritse Marpo (hồng cung) huy hoàng tráng lệ để đóng hay sửa giày cho vua. Nhờ thế ông rất thân cận với vua và thường kể cho vua nghe những tâm sự của ḿnh. Một hôm nhà vua hỏi ông :
- Tongtsan, cách đây không lâu ông đă mất đứa con duy nhất của ḿnh và cũng mất đi niềm vui sống. Nay trẫm nhận thấy h́nh như nỗi buồn của ông đă vơi và ông trở nên an vui. Phép mầu nhiệm nào đă xảy ra vậy ?
- Tâu Bệ hạ, đó chính là Pháp của đức Phật. Ngài đă dạy cho thần ư nghĩa của cuộc sống.
- Tongtsan, ông biết không, trẫm cũng đă nghe nói nhiều đến những điều vi diệu của đức Phật, nhưng trẫm không hiểu hết ư nghĩa của tôn giáo này. Trẫm vẫn c̣n rối rắm giữa niềm tin bùa phép thần quyền, sự thờ cúng những vị thần địa phương của chúng ta và đạo Phật này. Gần đây có một người từ Uddiyana ở Tây bắc Aryadesh đă đến triều đ́nh. Vị này cũng nói nhiều đến những điều vi diệu của đức Phật. Hay là ông mời ông bạn ḥa thượng của ông đến đây để chúng ta cùng nhau học hỏi ?
- Dĩ nhiên, tâu Bệ hạ.Thần xin phụng mệnh.
Thế là thầy Gyatsho Tshering đă
được đưa đến hoàng cung, và từ đấy
có những cuộc bàn luận dài giữa vị thầy Tây
tạng, ngài Liên
Nhà vua đă bị chấn động
mạnh mẽ bởi cái chết của vị thầy già.
Ông lại rơi vào cảnh sầu muộn và tự hỏi
cuộc đời có ư nghĩa ǵ. Không kềm chế
được nữa, một hôm ông hỏi ngài Liên
- Không có hạnh phúc nào rốt ráo cả,
tâu Bệ hạ, ngài Liên
- Và con đường trung đạo đó là con đường nào ? nhà vua hỏi.
- Tâu Bệ hạ, đó là con đường ở giữa sự hưởng thụ ích kỷ và sự khổ hạnh cực đoan. Muốn theo con đường đó phải sống cuộc đời đạo đức, kỷ luật.
Vua Deutsen suy nghĩ một hồi lâu, và cuối cùng đặt câu hỏi :
- Làm thế nào để đi trên con đường đó ?
- Tâu Bệ hạ, con đường đó được gọi là "bát chánh đạo", người tu sĩ đến từ Ấn Độ trả lời. Đó là con đường của kiến giải chân chính,
Nhà vua im lặng thật lâu. Càng suy nghĩ về con đường này, ông càng thấy ưa thích nó.
- Đức Phật có dạy điều đó sao ?
- Vâng, tâu Bệ hạ, ngài Liên
- Chắc chắn Ngài phải là một
con người vĩ đại, thầy Liên
- Có, Ngài có nói. Nhà tu đến từ Aryadesh trả lời.
- Ngài nói ǵ ?
- Ngài nói, sinh là khổ, lăo là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, mọi điều mong ước không toại nguyện là khổ, và nói tóm lại là cả năm thành phần cấu tạo nên con người đều là khổ.
Càng tư duy về câu trả lời
này, nhà vua Deutsen càng thấy những lời dạy của đức
Phật có giá trị. Ông suy nghĩ về chúng liên tiếp
trong mấy ngày. Rồi một hôm, ông hỏi ngài Liên
- "Đó là Sự thậtVi diệu thứ Tám dẫn đến Diệt Khổ, tâu hoàng thượng", ngài đáp. "Đó là sự ngăn chận hoàn toàn sự khát ái ấy, khiến cho không c̣n ḷng tham luyến nào c̣n sót lại. Có nghĩa là dứt ĺa khát ái ấy, thoát ly khỏi nó, không cho nó chỗ đứng nào cả".
Tuy nhiên, mặc dầu nói chuyện
thật lâu với ngài Liên
- Hỡi thánh nhân, ông cũng có ít nhiều phép thần thông. Sao ông không nói Phật của ông đến nói chuyện với trẫm để giảng cho trẫm nghe về sự thật của cơi đời ?
Ngài Liên
- Được, tâu Bệ hạ. Hôm nay tôi sẽ lo việc đó. Tôi chắc chắn rằng đức Phật sẽ đáp ứng sự mong cầu của Bệ hạ và sẽ đích thân đến gặp Bệ hạ.
Đêm hôm đó, Deutsen suy nghĩ về cuộc đời với những tư tưởng đen tối, ông gục đầu lên hai cánh tay và thiếp ngủ lúc nào không hay.
- Vua Deutsen !
Đột nhiên ông nghe tiếng gọi, như có ai thầm th́ vào tai. Ông giật ḿnh thức giấc :
- Ai đấy ?
Ông hỏi. Ông quay đầu lại nh́n ra cửa, nhưng không có ai ở đấy hết. Ông lại nghe tiếng gọi một lần nữa, lần này ông nghe rất rơ :
- Vua Deutsen, vua Deutsen ! Ông hăy đến nhà bạn ông, người thợ đóng giày, bảo ông ấy nhường nhà cho ông sống một ḿnh trong một ngày chờ ta đến, v́ ta sẽ đến. Ông nhớ ở đấy một ḿnh nhé.
Thế là sáng hôm sau, vua Deutsen thức giấc rất sớm trước khi trời hừng sáng và sau khi ăn uống qua loa, ông nhẹ nhàng đến pḥng của Tongstan và bảo bạn ḿnh rằng ông muốn ở một ḿnh trong căn pḥng này để suy tư. Ngạc nhiên, ngỡ ngàng, nhưng Tongstan cũng nhường pḥng cho vua, c̣n ḿnh th́ đến tu viện Samye tá túc trong ngày ấy.
Thế là Deutsen ngồi trước cửa số, nh́n ra đường và khi có người bước ngang, ông nghểnh cổ lên để xem đấy là ai. Một người phu khuân vác ăn mặc rách rưới đi ngang, rồi đến một người gánh nước. Một vài đứa trẻ nô đùa chạy ngang. Bây giờ th́ có một cựu chiến binh đến gần cửa sổ với một cái xẻng trên tay. Deutsen biết rơ người này v́ cả hai đă cùng chiến đấu nhiều lần ngoài mặt trận. Tên ông ta là Tsering Wangyal, và ông bắt đầu xúc tuyết trước cửa sổ.
- Chắc ta điên rồi, Trisong Deutsen tự diễu thầm. Tsering Wangyal đến đây để xúc tuyết, thế mà ta lại tưởng đấy là Phật đến thăm ta. Đúng là khùng.
Nói thế nhưng sau một lúc chờ đợi, ông cảm thấy như có mănh lực nào thu hút bắt ông phải nh́n ra cửa sổ. Ông thấy Tsering Wangyal đă chống cái xẻng vào tường, và hoặc đang nghỉ ngơi, hoặc đang cách để được chút hơi ấm. Người này đă già và mệt mỏi, và rơ ràng là không c̣n sức lực để xúc tuyết dọn cho sạch đường nữa.
- Nếu ta gọi ông ta vào và mời ông ta uống trà th́ sao nhỉ ? Deutsen nghĩ.
Ông từ từ đứng dậy, đặt b́nh samovar lên bàn để pha trà. Rồi ông dùng ngón tay gơ lên kính cửa sổ. Tsering Wangyal quay lại nh́n và đến gần, Deutsen vẫy ông vào và ra mở cửa :
- Vào đi, ông nói, tới gần lửa cho ấm. Ta chắc là ông lạnh lắm.
Thấy nhà vua, Wangyal rất ngạc nhiên, ông nói :
- Hoàng thượng, làm sao ngài lại đến căn nhà nghèo hèn này ?
- Suỵt, vua thầm th́. Ta đến đây để gặp một người. Nhưng ông đừng lo ǵ về chuyện đó. Nào ông bạn, uống một chút trà với ta đi !
- Ngài là một người tốt, Wangyal trả lời. Xương cốt trong người thần ră rời thật, nhưng đó chỉ v́ thần đă già rồi.
Ông phủi tuyết trên người và sợ làm dơ sàn nhà, ông bắt đầu chùi đế giày nhưng lại loạng choạng thế nào ngă nhào xuống. Vua Deutsen chạy đến đỡ ông và nhẹ nhàng đẩy ông ngồi trên ghế. Rót đầy hai tách trà, ông đưa cho khách một tách và bắt đầu thổi vào tách của ḿnh.
Nhưng khi Wangyal uống trà, Deutsen lại cứ nh́n ra ngoài đường. Sau một lúc, Wangyal hỏi :
- Hoàng thượng chờ ai vậy ? Nếu thần làm phiền, xin phép hoàng thượng cho thần rời khỏi nơi đây.
- Đừng ác như vậy, Deutsen nói. Đúng, trẫm đang chờ một người, nhưng không phải v́ vậy mà ông phải bỏ đi.
Vừa nói Deutsen vừa rót thêm trà vào tách của khách.
Họ ngồi im lặng như thế một hồi lâu. Cuối cùng Wangyal đứng dậy và nói :
- Tâu hoàng thượng, thần xin cảm tạ. Ngài đă cho thần uống trà và làm cho thân và tâm của thần thật ấm cúng và thư thái. Ngài không chỉ là một ông vua, ngài là một người cao quư.
Chậm chạp, Tsering bước ra khỏi cửa và quay lại chú nguyện cho vua.
Deutsen trở lại ngồi bên cửa sổ nh́n ra đường. Hai người của thành phố đi ngang, rồi có một người làm bánh ḿ tay ôm một cái giỏ và một người đàn bà mang giày kiểu dân quê. Bà đi ngang cửa sổ nhưng bị bức tường chặn lại. Deutsen ngước lên nh́n bà qua song cửa sổ và thấy bà ăn mặc rất nghèo nàn, trong tay c̣n bồng một đứa bé. Ông nghe tiếng đứa bé khóc và người đàn bà cố gắng dỗ dành nó. Ông bèn đứng dậy và ra khỏi cửa, gọi bà lại :
- Sao bà lại bồng cháu đứng lạnh lẽo ở đây vậy ? Vào nhà đi. Bà có thể bọc cho nó kín lại trong một chỗ ấm. Đi, theo trẫm.
Người đàn bà ngạc nhiên nhưng cũng đi theo ông vào nhà. Ông đưa bà đến gần ḷ sưởi :
- Ngồi đây sưởi cho ấm bà nhé. Bà cho bé bú sữa đi.
- Thần không c̣n sữa nữa. Chính thần cũng chưa ăn ǵ từ sáng tới giờ.
Người đàn bà trả lời nhưng vẫn áp mặt đứa bé vào ngực ḿnh.
Deutsen lắc đầu. Ông lấy ra một cái tô và vài miếng bánh ḿ, đổ vào tô một chút canh cải và nói :
- Bà ăn đi, trong khi đó để trẫm giữ đứa bé cho.
Người đàn bà bắt đầu ăn khi Deutsen đặt đứa bé lên giường và ngồi bên cạnh nó. Ông cười khúc khích, khúc khích và một lúc sau đứa bé cũng cười theo. Ông đút ngón tay của ḿnh vào miệng nó và rút ra ngay, cứ thế mà làm hoài. Đứa bé cười to thêm khiến ông rất hài ḷng.
Người đàn bà vừa ăn vừa nói chuyện, nói cho ông biết ḿnh là ai, từ đâu tới. Ăn xong, bà đứng dậy sửa soạn đi. Deutsen thở dài :
- Bà không có cái áo nào ấm hơn sao ?
- Không có, bà đáp. Thần không có tiền mua áo ấm hơn.
Vừa nói, bà vừa tiến đến giường bồng đứa bé lên. Deutsen lấy chiếc áo khoác dài của ḿnh đă treo trên tường ban năy và trao cho người đàn bà.
- Lấy cái áo này bọc cho nó ấm đi !
Người đàn bà nh́n chiếc áo rồi nh́n chủ nhà, cầm lấy chiếc áo rồi ̣a lên khóc. Khi ra khỏi cửa, bà cám ơn và chú nguyện cho ông.
Khi người đàn bà đă đi khỏi, Deutsen ăn một chút canh cải rồi lại bắt đầu ngồi chờ. Bây giờ ông thấy một bà cụ bán táo đứng ngay trước cửa sổ. Bà ôm một cái giỏ thật to, nhưng trong ấy không có nhiều táo lắm. Coi bộ bà đă bán gần hết số táo của ḿnh. Bà đặt giỏ xuống đất và tính ngồi xuống nghỉ ngơi, và lợi dụng lúc bà ngóng nh́n ra đường, một thằng nhỏ mặc chiếc áo rách tả tơi chạy đến, giật một trái táo khỏi giỏ rồi tính chuồn đi mất. Nhưng bà cụ đă trông thấy và chụp cánh tay áo của nó. Thằng nhỏ hét lên trong khi bà cụ vừa mắng vừa đánh nó. Deutsen chạy ra, nghe thằng nhỏ nói :
- Tui không có lấy, sao bà lại đánh tui ? Thả tui ra !
Deutsen tách hai người ra, cầm tay thằng nhỏ và bảo :
- Thả nó ra đi mẹ ạ. Tha thứ cho nó, nó chỉ là một đứa bé.
- Tui sẽ cho nó bài học để nó nhớ ít nhất trong một năm ! Nó là một thằng du côn !
- Tha cho nó đi mẹ ạ. Nó sẽ không dám tái phạm đâu. Mẹ thả cho nó đi nhé !
Người đàn bà buông ra và thằng bé tính bỏ chạy, nhưng Deutsen chặn nó lại :
- Hăy xin lỗi bà mau lên ! Và đừng làm như thế nữa. Ta đă nh́n thấy ngươi lấy một trái táo.
Đứa bé bật khóc và xin lỗi bà cụ.
- Thôi được, và đây, ta cho mi trái táo đây.
Vừa nói ông vừa lấy một trái táo ra khỏi giỏ và đứa cho đứa bé, rồi quay sang bà cụ :
- Con sẽ trả tiền cho mẹ.
- Ông làm như thế nó sẽ hư hỏng, đó là bọn du côn. Đáng nhẽ phải đánh nó cho nó nhớ ít nhất là trong một tuần !
- Mẹ ơi, làm như thế rất giản dị nhưng không phải là phương pháp đúng nhất. Nếu đánh nó v́ tội ăn cắp một trái táo th́ chúng ta phải chịu phạt ǵ đây, với tất cả cả những tội lỗi mà chúng ta đă làm ?
Bà cụ già im lặng.
- Chúng ta phải biết tha thứ, mẹ ạ. Deutsen nói. Nếu không, chúng ta sẽ không được tha thứ. Nhất là phải tha thứ một đứa bé vô taâ chưa biết suy nghĩ.
- Nói vậy cũng phải, nhưng chúng nó quá hư hỏng đi mất !
Một chốc sau bà cụ sửa soạn đi tiếp, và khi xách giỏ lên, đứa nhỏ ban năy nhảy đến gần bà :
- Ngoại để con xách giỏ cho ! Con cũng đi đường này.
Bà cụ gật đầu và khi cất bước, bà quay lại chú nguyện cho Deutsen nhưng lại quên đ̣i tiền táo.
Khi họ đă đi khuất, Deutsen trở lại căn pḥng để chờ đức Phật quang lâm. Nhưng không ai đến cả, và trời đă sập tối. Cảm thấy mỏi mệt, ông ngả lưng xuống nghỉ. Nhưng khi thiếp đi, ông có cảm giác nghe có tiếng bước chân người như thể có ai đến gần. Deutsen quay lại và dường như có nhiều người đang đứng ở một góc tối trong pḥng, tuy nhiên ông không nhận biết được đó là những ai. Bỗng có tiếng thầm th́ trong tai ông :
- Vua Deutsen, vua Deutsen, ông không nhận ra ta sao ?
- Người là ai vậy ? Deutsen thều thào.
- Là thần đây ! Một giọng nói trả lời.
Và Tsering Wangyal bước ra khỏi bóng tối, miệng mỉm cười, và biến mất như một áng mây, không thấy đâu nữa.
- Là thần
đây !
Một giọng nói khác vang lên sau đó mấy phút. Và từ bóng tối, người đàn bà bồng con mỉm cười bước ra trong khi đứa bé cười khúc khích, rồi hai người cũng biến mất.
- Là chúng thần đây !
Giọng nói thứ ba vang lên, và lần này Deutsen thấy bà cụ bán táo cùng thằng nhỏ bước ra, cả hai cũng mỉm cười rồi cũng biến mất nhanh chóng như những người trước.
Và Deutsen cảm thấy sung sướng. Ông hiểu rằng đức Phật đă đến thăm ông qua h́nh dạng những người ấy để dạy cho ông cách sống chân chính. Ông hiểu rằng chỉ khi nào tuân theo thông điệp này th́ ông và thần dân của ông mới đạt được giác ngộ.
Ông hiểu rằng ông đă được đức Phật chú nguyện khi Ngài đến thăm ông, và bây giờ đến phiên ông có bổn phận phải truyền bá thông điệp của Ngài đi khắp vương quốc.
Hôm sau, vua Deutsen vời ngài Liên
- Ông bạn, ông thật là một
người vĩ đại. Trẫm đă chờ đức
Phật quang lâm và Ngài đă đến. Trẫm đă
được Ngài chú nguyện. Từ nay trở đi, trẫm
sẽ gọi
(dịch từ Waiting for the Buddha - lấy trên mạng xuống).
dieuhanhgiaotrinh