Thưa Ba Mẹ và những người thân yêu,

Khi con viết lá thư trước, công việc thiện nguyện con chưa bắt đầu.  Con phải nói rằng công việc này đã cho con một kinh nghiệm khá ly kỳ ở Kenya.
.
Trước khi vào  chi tiết, con rất vui mừng mà thưa rằng đại học Nairobi là một ngôi trường lớn và tuyệt vời. Một vài người trong nhóm thiện nguyện, Izzy và con đã đi thăm và nói chuyện với những sinh viên thuộc đủ loại bộ môn, và những người này rất hài lòng với đời sống của họ ở đây. Điều này khiến con tiếc nhớ khoảng thời gian còn là sinh viên của mình quá ! Khuôn viên trường đại học thật đẹp với những cây kim ngân (honeysuckers) thật lớn, và một thảm cỏ  xanh, rải rác những sinh viên đang ngồi miệt mài gạo bài. Ôi, những kỳ thi cuối khoá !!!

Hôm sau, một trong những nhân viên của Fadhili (tổ chức thiện nguyện đã lo việc phân phối chỗ làm) đưa chúng con đi Kibera. Như con đã nói, Kibera là khu nhà ổ chuột nghèo nàn bẩn thỉu tồi tệ, lớn hạng nhì trên thế giới. Con rất buồn phải nói rằng đã không thể tưởng tượng nổi mức độ nghèo khổ ở đây tệ đến đâu !
James đã lớn lên trong một tỉnh lỵ nhỏ cách Nairobi chừng 2 giờ xe, và khi mới đến Nairobi, anh ta mới thấy mình chỉ đủ sức để cư ngụ ở Kibera mà thôi. Nguyên khu ổ chuột ấy chỉ phủ thuần một màu nâu lầy lội nhớp nhúa. Chỗ để bước đi rất ít, nhà cửa và tiệm tùng túm lại vào nhau, chồng chất lên nhau như để dành chỗ đứng. Ở một vài nơi, cái gọi là "nhà" không có gì hơn là một vài que gậy  trộn  với bùn.
Nairobi lại là một vùng nhiều mưa, và mọi người có thể tưởng tượng được cảnh những căn nhà ấy phải trôi theo bùn mỗi lần trời mưa. James kể cho con nghe rằng lúc mới dọn đến đây, lần đầu tiên trời mưa anh ta đã muốn khóc, vì không biết sẽ phải làm sao mà ngủ, khi mái không đủ che mưa và các cửa sổ đều mở toang ra ngoài.
Một vài ngôi nhà dùng bao nhựa làm mái, thay vì dùng bùn. Hơn nữa, nhà nào nhà nấy đều nhỏ xíu. Con không thể tưởng tượng làm sao chất được một gia đình 7, 8 người trong ấy. Những ngôi nhà "sang hơn" ở Kibera được xây bằng những tấm thiếc, nối chắp vào nhau lung tung, đóng vào một cây gỗ. Hình như không nhà nào có lấy một cái sàn.
Trong khu ổ chuột này, chẳng có một hệ thống vệ sinh, cho nên rác rưởi cứ bị xả bừa ra trên mọi nẻo đường. Những đường cống không ngừng bể tung vào hệ thống nước "sạch", và rất đông con nít  cứ tự do mà chạy, tứ tán trong những chất nước dơ, chất phế thải từ cơ thể con người. Có rất nhiều người phải ra ngoài đường mà tắm, vì tắm ngoài đường thoải mái hơn tắm trong nhà.
Ấy vậy mà tụi con đã đi qua những con đường không phải là kinh khủng nhất của Kibera đâu. Chúng con tránh không đi sâu vào trong, vì cho dầu James là người Kenya và sống ở Kibera, thế mà mới hai tuần trước, khi anh ta đưa những người thiện nguyện đi thám sát, họ đã bị tấn công và chĩa súng vào người.
Kibera được chia ra làm nhiều xóm, tùy theo địa khu. Nhiều bộ lạc sống chung đụng với nhau, và lúc bầu cử năm 2007, nhiều trận đụng độ bạo động đã xảy ra vì chính kiến sai biệt. Rất nhiều người đã bị giết, phụ nữ và trẻ con phải di tản ra khỏi Kibera. Con đã gặp một vài người bị di chuyển đến Ngando (xóm nghèo nơi con sẽ hoạt động công tác thiện nguyện). Những người phụ nữ đáng thương này hầu hết đã bị nhiễm HIV dương tính. Nhà của họ xây bằng một vài que gỗ và mấy cái bao nhựa, mái nhà là mấy tấm thiếc, thế mà họ nói với con rằng họ rất mừng đã thoát được vùng Kibera hỗn độn với những trận bạo động không lường trước được.
Có một phụ nữ gần 50 tuổi, lưng gập xuống gần như là 90 độ vì sức nặng của một bó gỗ mà bà phải mang trên lưng. Bà làm tất cả những gì làm được để tự nuôi sống. Ở đây ai cũng phải làm việc nhiều để kiếm ăn, nhưng phụ nữ phải làm những việc rất nặng nề, nhất là trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn như thế. Thật đau lòng khi nhìn thấy quá nhiều trẻ con chạy lung tung ngoài đường vì gia đình nào cũng quá đông, với tỷ số trung bình là 5 đứa con mỗi gia đình.

Izzy đã đi du lịch rất nhiều nơi trên thế giới, và anh ta nói rằng tình trạng nghèo đói trầm trọng này, chỉ có thấy được ở Ấn Độ và ở đây mà thôi. Điều này khiến ta nhận thức rằng sống ở Mỹ, dầu thuộc giai cấp nghèo nàn, vẫn may mắn hơn nhiều.

Nói đến may mắn, cũng ngày chủ nhật đó, là ngày may mắn nhất đời con !
Izzy và con đi xem xi nê ở một rạp hát gần nhà thiện nguyện, chừng 15 phút đi bộ hay 5 phút đi xe matatu (chú thích: một loại xe chuyên chở công cộng, giống như xe bus). Những chi tiết sau đó, con chỉ biết một cách mơ hồ. Chúng con đón xe matatu để về nhà thiện nguyện và chỉ còn băng qua một con đường là về tới nhà. Con đi theo sau lưng Izzy chừng 7 hay 8 bước.
Đột nhiên có một chiếc xe như từ trên trời rơi xuống, đâm thẳng đến, con quyết chắc là xe không có đèn. Izzy đã qua được bên kia đường, còn con, chỉ nhớ đến chiếc xe và tiếng hét thất thanh của mình gọi tên Izzy.
Điều con biết được sau đó là khi mở mắt, con thấy mình đang ở băng sau một chiếc xe van và một người đàn ông Kenya đỡ lấy con, làm con hơi bối rối, vì nhớ rằng mình đã đến ngay trước cửa nhà rồi cơ mà. Con hỏi Izzy chuyện gì đã xảy ra và mình đang đi đâu ? Anh ta nói:
- Suỵt, cô đừng lo, cô sẽ không sao, mình sẽ không sao cả đâu !
 Trong tình trạng đầu óc mơ hồ ấy, con đã nghĩ ngay rằng: "Thôi chết rồi ! Chúng con đang bị bắt cóc và Izzy muốn con im để khỏi chọc giận người ta !". Từ từ, con ý thức rõ hơn những gì đang xảy ra chung quanh và nhận ra mặt và đầu con ướt đẫm. Nhìn xuống quần áo, quần jeans và áo sơ mi của con cũng ướt đẫm một chất lỏng gì đó.
Con đưa lưỡi rà hàm răng trước, và nhận thấy thiếu một mảng to, chỉ còn lại một đường nghiêng bén và lởm chởm. Môi con sưng vù phía bên phải, như thể sắp nổ tung. Chiếc xe van thình lình ngừng lại và đậu ngay trước cửa một bệnh viện. Con hỏi Izzy:
     - Mình đến đây làm gì ? Tôi tưởng mình về nhà mà ?
Lúc ấy con mới ý thức mình vừa bị đụng xe, chiếc xe kia đã bỏ chạy và con đã ngất xỉu đi một lúc.

Izzy kể lại cho con nghe những chi tiết con không được biết. Anh ta kể rằng, anh nghe tiếng của con, và khi quay lại, anh không rõ có chứng kiến con bị xe đụng hay không vì quá thất thần. Anh ta hoảng hốt vô cùng, chạy theo người đầu tiên anh ta gặp, để năn nỉ họ gọi xe cứu thương, nhưng lạ lùng thay, người này không nói được tiếng Anh (một điều rất hiếm thấy ở Kenya vì hai ngôn ngữ Swahili và anh ngữ  được xem là quốc ngữ của họ).
Một chiếc xe mahatu vừa trờ tới, nhưng người tài xế đã lắc đầu, vì xe đã đầy người rồi. Izzy chỉ biết vẫy tay các xe chạy ngang, cho đến khi có một chiếc xe van dừng lại. Chuyện gì xảy  sau đó  đã khiến con quyết chắc rằng có ai đó, hay là cái gì đó, đã phù hộ và lo lắng cho sự an nguy của con.

Chiếc xe ngừng lại chở con, lại là  chiếc xe đang trên đường hướng đến bệnh viện Avenue (một bệnh viện tư) vì mẹ của người đàn ông đã "bắt cóc" chúng con vừa bị đột quỵ. Thì ra người đàn ông này là vị  cứu tinh của con.
Dầu cho Izzy và người đàn ông rất sợ phải di chuyển con - lỡ như con có bị gãy xương hay cái gì khác thì sao - nhưng họ cũng đã nâng được thân con lên một cách rất nhẹ nhàng trong xe. Tất cả những điều này diễn ra chỉ có 3 phút sau tai nạn. Ai cũng lo sợ cho mạng sống của con, vì cả người con bê bết máu. Trong bệnh viện, qua cái nhìn của họ, con cũng hiểu rằng các cô y tá cũng lo lắng cho con. Con chưa bao giờ biết sợ như ngày hôm ấy. Không ai nói cho con biết mặt mày con ra sao cả.
Cuối cùng, người bác sĩ cũng đến chùi máu trên mặt con. Thật lạ lùng mà cũng thật may mắn, thôi chỉ có một vết thương dài và sâu trên đầu, ngay ở phía trên trán. Tình hình không đến nỗi bi đát như bề ngoài cho thấy. Ngay cả chiếc xe đụng con chỗ nào con cũng chẳng biết, cho đến khi con xoa bóp tất cả mọi bắp thịt trên người, mới thấy bắp chân bên trái khá đau. Có lẽ cái đau nhói trên đầu và mặt đã che lấp đi những vết thương ít nặng hơn.
Với những cử chỉ nhanh, gọn và nhà nghề, người bác sĩ chùi rửa cho con, chích một mũi thuốc gây mê trên đầu và khâu ba mũi chỉ. Lần đầu tiên trong đời con bị khâu! Rồi ông ta cho con thuốc giảm đau để uống trong 5 ngày và thuốc trụ sinh. Con ở bệnh viện tổng cộng là 1 giờ 50 phút và sẵn sàng xuất viện vào 12 giờ 30 khuya.
Và đây mới là điều lạ lùng nhất: Nằm trong phòng cấp cứu của một bệnh viện tư, được khâu lại và được cho thuốc, thế mà con chỉ phải trả có 25 Mỹ Kim ! Ở bệnh viện giá cả nào cũng được ghi ra đâu đó rõ ràng, chỉ  có  một giá  biểu duy nhất, cho nên không ai phải trả mắc hơn ai. Thật khó tin. Izzy và con vô cùng mang ơn gia đình đã cho chúng con đi quá giang, và chúng con đã cho họ ít tiền để phụ vào chi phí chụp quang tuyến cho mẹ của họ. Đó là điều tối thiểu chúng con có thể làm được.

Con biết câu chuyện này sẽ làm cho nhiều người lo sợ (nhất là ba mẹ), nhưng con không muốn viết lên trước khi mọi sự đã bình thường trở lại.

Ba ngày sau đó, con bị đau đầu kinh khủng, như một dư vị dài hạn của tai nạn. Những đau đớn không cảm nhận được ngay hôm xảy ra tai nạn, bây giờ từ từ mới thấy. Thế nhưng một tuần rưỡi sau, con thấy mình khoẻ khoắn hẳn. Mấy ngày đầu nhìn con phát khiếp lắm, môi bị phồng to lên như bị bỏng và trắng toát, mấy cái răng gẫy thì như muốn rớt ra. Con biết con rất dễ sợ, vì tụi trẻ con không còn cười hỏi, chào con nữa.
Ha! May quá họ đã thay cho con cái răng giả. Con đến bệnh viện Nairobi, bệnh viện công cộng khá nhất ở Kenya (ông tổng thống và ông thủ tướng cũng đến đây chữa bệnh đó), và được một ông nha sĩ rất giỏi, đã lo hết mọi vấn đề răng cho con với giá  60 MK mà thôi. Hôm nay, con đi cắt chỉ và chỉ phải trả có 7 MK. Con biết chắc chắn sẽ bị sẹo, nhưng chỉ cần để tóc che trước trán thì sẽ không ai thấy cả, trừ một đường rất nhỏ trên chỗ răng bị nẻ.

Con thật là may mắn nhỉ ? May cho con là hệ thống sức khoẻ ở đây quá rẻ. Thật tình mà nói, mọi sự được thi hành trong những điều kiện vệ sinh và chuyên nghiệp tối hảo (dầu cho ông bác sĩ, khi cắt chỉ cho con đã bật lên kêu "oh shit" khi cắt quá gần da con).
Thật là một bài học để đời đáng giá, tuy không tới 100 MK !  Con biết con may mắn vì được Izzy cứu, vì chiếc xe van chạy đến kịp thời, vì thân hình còn nguyên vẹn, vì có đủ tiền trang trải mọi sự và các vết thương cũng đã lành.
(Thật may mắn là con có đem theo thẻ tín dụng, trong người khi bị xe đụng, vì nếu không trả tiền trước thì họ cũng chẳng chữa bịnh  cho con, bệnh viện tư là vậy đó… nhưng bệnh viện công cộng cũng làm như thế trong một vài trường hợp giải phẫu). Con chẳng phải đến đây để có một cái nhìn tổng quát trên vấn đề sức khoẻ và y khoa ở nước ngoài hay sao, cho nên phải nói, với kinh nghiệm này con đã được ưu tiên một, ngồi hạng ghế danh dự !

Con không muốn mất một ngày thiện nguyện nào, nên ngay ngày hôm sau khi bị tai nạn con đã đi làm việc ngay.

LocalAid, tên của tổ chức, chú trọng việc đi thăm ngưòi bệnh tại nhà để động viên và giúp cho những người bị HIV dương tính Aids sống một cách bình thường. Con không ngờ thuốc ARV quý đến thế, con đã gặp không ít phụ nữ đã sống với bệnh Aids từ hơn 10 năm nay rồi. Tuy nhiên, đi đến từng nhà thăm người bệnh cũng dễ bị mất tinh thần lắm. Tất cả những người phụ nữ này đều sống ở xóm nghèo Ngando, bà nào cũng có quá nhiều con, không thể chăm sóc hết được và trong số đó, có một vài đứa cũng bị dương tính như người mẹ.
Joséphine, ngươi điều khiển Local Aid, tổ chức những lớp huấn luyện tài chánh căn bản, thật hữu ích để dạy cho các bà cách kiếm sống. Con gặp một bà, biết chạm những món nữ trang thật đẹp bằng sừng trâu, nhưng vì ông chồng mới qua đời nên chỉ làm việc được nửa ngày thôi. Một số phụ nữ khác, không còn chút tinh thần nào cả, chỉ còn biết ngồi im lặng, bên cạnh các con họ, hoặc than đói.
Thật là khó xử, vì ta không thể cấp tiền bạc thức ăn cho họ hoài được, giúp họ bằng cách nào đây ? Người bệnh đáng thương nhất là một phụ nữ 28 tuổi bị chứng động kinh, sống nhờ sự chăm sóc của người anh. Cô nằm trên giường, cố gắng ăn ngũ cốc, toàn người bê bết thức ăn và nước tiểu. Cô nói năng một cách rất khó khăn. Anh cô nói muốn kiếm việc làm nhưng không có ai lo cho em.

Sau này Joséphine kể cho chúng con nghe câu chuyện khủng khiếp của cô đó. Cô và anh chị em sống chung với người cha, và bị cha bắt đầu hãm hiếp từ năm 22 tuổi. Người nhà khám phá chuyện ấy, bèn đuổi ông cha ra khỏi nhà. Nhưng người cha ra tòa và tìm cách về nhà, hai năm sau đó. Ông lại tiếp tục hãm hiếp con gái, gia đình phải hăm dọa làm dữ ông mới đi ra khỏi xóm. Phải chi mọi người thấy được cô gái vừa bị HIV, vừa bị chứng động kinh này đáng thương như thế nào … Con không thể tưởng tượng được làm sao một người có thể tàn nhẫn đến dường ấy đối với chính con gái của mình.

Quyền lực của người đàn ông ở đây thật là dễ sợ. Nairobi là một quốc gia thiên chúa giáo, thế mà các ông ở đây vẫn làm được chuyện khủng khiếp như vậy. Trong một ngôi trường gần đây, có những đứa bé mới lên 3 mà cũng bị cha làm những chuyện tồi bại. Thật đáng buồn vì một số phụ nữ nghĩ rằng đó là lỗi của người con gái vì "ngày nay họ ăn mặc quá hở hang" nên "khiêu khích cha mình". Con không tin được những chuyện như thế này, làm sao mà tha thứ cho được.

Nhiều người đàn ông vẫn còn sống dưới chế độ đa thê. Vì họ giao tiếp với rất nhiều người đàn bà khác nhau, nên phụ nữ bị HIV/Aids nhiều gấp 5 lần đàn ông. Hơn nữa, có một chuyện còn khủng khiếp là, khi người chồng chết vì bệnh HIV/Aids, thì người vợ phải sống với người anh hay em chồng. Rốt cuộc, người anh hay em chồng thấy mình có quyền sở hữu chị hay em dâu vì ông đã giúp nuôi chính mấy đứa cháu của mình. Và người phụ nữ không có khả năng kinh tế để trốn chạy. Vì thế, con nghĩ rằng những người như Joséphine thật là tốt, khi tổ chức những lớp dạy cách  làm việc gì đó để có tiền và giúp đỡ họ.

Một hoàn cảnh đáng thương khác là nhiều người phụ nữ đã hơn 50 tuổi mà phải đưa các cháu ngoại của mình về nuôi, vì mẹ chúng đã chết vì HIV/Aids. Các bà quá già mà vẫn phải làm bất cứ những việc tay chân nào mà họ có thể làm được để đổi lấy một số tiền thật nhỏ nhoi… Con ao ước có một phương pháp nào đó để cải tạo tâm lý đàn ông xứ này. Phụ nữ hiện giờ chỉ có thể tìm được sự thương cảm hay giúp đỡ từ nơi những người phụ nữ khác mà thôi. Cần phải có những người đàn ông chịu đứng lên lãnh đạo và thay đổi chính cộng đồng của mình từ bên trong. Có rất ít trung tâm giúp đỡ tâm lý những phụ nữ đã bị hãm hiếp, và nạn nhân những vụ hãm hiếp lại rất hiếm khi có cơ hội đưa kẻ tội phạm ra tòa, trái lại còn bảo vệ những người ấy vì đó thường là người trong gia đình của họ.

Còn một chuyện kinh khủng nữa là một hôm đi băng qua Ngando, con ngửi thấy một mùi hôi khó tả. Sau này mới biết rằng, có một người đàn bà vô danh nhận phá thai bất hợp pháp (hiện nay phá thai bị coi là bất hợp pháp, nhưng có thể sẽ có những đạo luật mới thay đổi tình trạng này) rồi vứt xác thai nhi vào bụi ngay chỗ chúng con đứng. Con nghĩ sẽ không bao giờ quên được mùi hôi đó.
Thật ra, bao cao su được bán đầy với giá rất rẻ, nhưng đàn ông thường có quá nhiều quyền lực với đàn bà và họ không muốn dùng, nên tỷ lệ HIV/Aids, bệnh truyền nhiễm và sự thụ thai cứ thế mà tăng gia.

Tuy nhiên, xin đừng nghĩ Nairobi là một xứ "lạc hậu". Đó là đời sống trong những vùng nghèo đói thôi. Izzy và con đã đến Westlands với một người bạn để xem các clubs ở đó như thế nào, và ở đấy có những khu thương mại còn khá hơn nhiều khu ở Mỹ nữa ! Đó chỉ là một thí dụ khác diễn tả sự khác biệt giữa hai thái cực giàu và nghèo nơi đây.

Hai ngày vừa qua Izzy và con đã có cơ hội thật tốt, để dạy về vấn đề vệ sinh và sinh lý cho học sinh từ 11-15 tuổi ở các trường điạ phương. Thật là khó tin, con chỉ là người ngoại quốc, mà lại có quyền vào các trường học, để dạy những chuyện như cách dùng băng vệ sinh và biểu diễn cách dùng bao cao su. Trong khi đó, chính học trò của con ở Mỹ cũng cần những bài học như thế, nhưng nếu con dạy môn ấy, con sẽ bị đuổi ra khỏi trường ngay.
Nữ sinh rất am hiểu vấn đề và tỏ ra già dặn, nhưng đáng tiếc là số nữ sinh biết tên gọi của những bộ phận trong cơ thể đàn ông, lại nhiều hơn số nam sinh biết tên gọi các bộ phận ấy trong cơ thể mình. May mà người hiệu trưởng là người rất cấp tiến và ông ta hy vọng sự khác biệt nam nữ sẽ từ từ bị triệt hạ.

Con ước gì có thêm nhiều thì giờ để kể về Safari, có nhiều điều hay lắm! Con đã chứng kiến chuyến di trú của những con thú hoang bên kia bờ sông, đó là một trong những  kỳ quan của thiên nhiên ! Tuy nhiên thư này quá dài rồi, chủ nhật tới con sẽ trở về Zanzibar và sau đó về lại thế giới có vòi nước ấm tha hồ tắm… (hy vọng như thế !). Nhưng thời gian thiếu thốn ở đây đã dạy cho con biết  quý trọng những tiện nghi của cuộc sống con đang có, và làm cho con muốn giữ gìn chúng kỹ hơn trong tương lai.

thương nhiều
Danchi